Bông tai nụ đá màu là đôi bông tai chỉ có một viên đá màu nằm sát dái tai, không có phần treo lủng lẳng. Đây thường là món trang sức đá màu đầu tiên người ta mua, vì nó gọn, đeo đi làm được, đi học được, và hợp với hầu hết trang phục. Nhưng chọn một đôi nụ đá màu khó hơn chọn nụ kim cương ở một điểm: hai viên đá màu hiếm khi giống hệt nhau, và mắt người nhìn màu nhạy hơn nhìn độ sáng.
Bài này đi theo đúng thứ tự người đeo nên nghĩ: viên đá to bao nhiêu thì hợp dái tai và lúc đeo, ổ giữ đá kiểu nào, chốt sau tai ra sao, hai viên phải khớp tới mức nào, và loại đá nào chịu được việc đeo nụ mỗi ngày. Cuối bài là các bước kiểm một đôi nụ ngay tại quầy hoặc lúc nhận hàng.
Vì sao nụ đá màu khó chọn hơn nụ kim cương
Với kim cương không màu, người mua chủ yếu so độ sáng và cỡ viên; hai viên lệch nhau một chút về độ trắng rất khó thấy khi đã lên tai. Đá màu thì khác. Cùng gọi là sapphire xanh, một viên có thể xanh ngả tím, viên kia ngả lục; cùng là garnet đỏ, một viên đỏ sẫm gần nâu, viên kia đỏ tươi. Khi hai viên nằm cạnh nhau trên khay, khác biệt hiện ra rõ, và người đối diện bạn đôi khi cũng nhìn thấy khi bạn quay đầu.
Khó thứ hai là cỡ. Đá màu thương mại phần lớn được mài theo cỡ chuẩn tính bằng milimét, như 4 mm, 5 mm, hay oval 6×4 mm, để lắp vừa ổ đúc sẵn. Viên đẹp hơn, đặc biệt đá mài để giữ trọng lượng, thường lệch cỡ chuẩn một chút, nên ghép đôi phải chọn tay từng viên. Khó thứ ba là độ bền: nụ đá nằm sát mặt, ít va đập hơn nhẫn, nhưng hay bị chạm khi gội đầu, chải tóc, mặc áo chui đầu, nên đá quá mềm vẫn mòn mặt sau vài năm.
Ba chuyện đó gói lại thành một nguyên tắc: với nụ đá màu, đôi đá quan trọng hơn từng viên. Một đôi đá bình thường mà khớp nhau đeo đẹp hơn một viên rất đẹp đi cùng một viên lệch màu.
Chọn cỡ viên theo dái tai và lúc đeo
Không có cỡ "đúng" cho mọi người, nhưng có vài mốc giúp bạn hình dung trước khi thử. Bảng dưới là mốc tham khảo cho đá tròn hoặc vuông, đo theo đường kính mặt đá; đá oval, giọt nước thì nhìn theo chiều dài.
| Cỡ mặt đá | Cảm giác khi đeo | Hợp lúc nào |
|---|---|---|
| 3–4 mm | Một chấm màu nhỏ, gần như không thấy từ xa | Đeo ngày thường, lỗ tai thứ hai, người mới đeo bông tai |
| 5–6 mm | Thấy rõ màu khi nói chuyện gần, vẫn kín đáo | Đi làm văn phòng, đeo cả ngày, cỡ phổ biến nhất |
| 7–8 mm | Viên đá thành điểm nhấn của khuôn mặt | Đi tiệc, đi cưới, người có dái tai dày |
| Trên 8 mm | Nổi bật, ổ cao và nặng hơn, dễ chúi về trước | Dịp riêng; cần chốt đỡ tốt, dái tai đủ dày |
Cách thử nhanh tại nhà: cắt những hình tròn bằng giấy màu theo các cỡ trên, dán băng keo hai mặt lên dái tai rồi đứng trước gương cách khoảng một mét. Dái tai nhỏ, mỏng thường hợp cỡ dưới 6 mm; dái tai to, dày đeo 7–8 mm vẫn cân. Viên đá sẫm màu như garnet, sapphire xanh đậm trông nhỏ hơn viên sáng màu cùng cỡ, nên có thể chọn lớn hơn nửa milimét.
Ổ giữ đá: bốn chấu, sáu chấu hay bao viền
Ổ bốn chấu. Phổ biến nhất cho nụ đá tròn và vuông. Bốn chấu để lộ nhiều mặt đá nên đá hút sáng, trông to hơn. Điểm yếu là chấu nằm ở bốn góc, khi tóc hay khăn vướng vào thì chấu là chỗ bị kéo trước. Với viên vuông có góc nhọn, chấu nên ôm đúng góc để che chỗ dễ mẻ.
Ổ sáu chấu. Giữ đá chắc hơn khi một chấu bị mòn hay cong, và làm viên tròn trông tròn hơn. Đổi lại phần kim loại nhiều hơn, viên nhỏ dưới 4 mm có thể bị chấu che mất màu. Sáu chấu hợp viên từ 5 mm trở lên.
Ổ bao viền. Một vành kim loại ôm trọn quanh mép đá. Đây là ổ an toàn nhất cho đá mềm, đá giòn như opal, ngọc lam, emerald, vì mép đá không bị chạm trực tiếp. Viền vàng vàng làm đá xanh lá ấm hơn, viền trắng làm đá lạnh hơn; viên đá cũng trông nhỏ đi một chút vì viền chiếm chỗ.
Chiều cao ổ. Ổ cao cho ánh sáng lọt vào đáy đá nhiều hơn nhưng làm nụ chìa ra khỏi dái tai, dễ móc vào khăn, áo len. Người hay đội mũ bảo hiểm, nằm nghiêng, đeo tai nghe nên chọn ổ thấp. Mặt sau ổ nên để hở để bạn còn vệ sinh được đáy đá; ổ kín đáy là chỗ bụi và kem dưỡng đọng lại, đá mờ dần mà không lau tới.
Ghép đôi hai viên đá màu: khớp tới mức nào là đủ
Ghép đôi đá màu là so ba thứ theo thứ tự quan trọng: sắc màu (ngả về hướng nào, ví dụ xanh ngả tím hay ngả lục), độ đậm nhạt, và độ bão hoà (màu tươi hay xám). Sau đó mới tới cỡ và dáng mài. Hai viên lệch nhau 0,1–0,2 mm về đường kính thì ổ chấu vẫn giấu được; hai viên lệch màu thì không ổ nào giấu nổi.
Xem đôi đá dưới ít nhất hai loại ánh sáng: ánh sáng ban ngày gần cửa sổ và ánh đèn vàng trong nhà. Một số loại đá đổi tông khá rõ giữa hai nguồn sáng; hai viên khớp dưới đèn trắng của quầy có thể lệch dưới đèn vàng ở nhà hàng. Đặt hai viên trên nền trắng, cách nhau khoảng một đốt ngón tay, nhìn từ trên xuống rồi nghiêng một góc. Nếu phải nhìn lâu mới thấy khác, đôi đó đủ khớp để đeo.
Có một điều người bán lâu năm hay nói và đúng trong thực tế: khi đã lên tai, hai viên nằm cách nhau cả khuôn mặt, người đối diện hiếm khi thấy cả hai cùng lúc. Vì vậy với nụ đá màu, độ khớp cần cao nhất là độ đậm nhạt; một viên sẫm một viên nhạt thì nhìn chéo vẫn thấy. Nếu bạn mua nụ đá lẻ từng viên rồi đặt làm, hãy chọn viên thứ hai theo viên thứ nhất ngay tại chỗ, đừng mua viên đầu rồi hẹn lần sau tìm viên khớp.
Chốt sau tai cho nụ đá màu
Chốt đẩy (chốt bướm). Loại phổ biến nhất: thân chốt thẳng, nút sau kẹp vào bằng hai lá kim loại. Dễ tháo, nhẹ, nhưng lá kẹp giãn dần theo thời gian; khi thấy nút sau trượt quá dễ thì nhờ tiệm bóp lại hoặc thay nút mới. Với nụ đá có giá trị, nhiều người lắp thêm nút silicone phía sau làm lớp chặn thứ hai.
Chốt vặn. Thân chốt có ren, nút sau vặn vào. Khó rơi hơn hẳn, hợp nụ đá giá trị và trẻ đã lớn biết tự đeo. Nhược điểm là mất thời gian vặn mỗi lần, và ren bị kẹt nếu vặn lệch. Người có lỗ tai lệch góc nên thử trước vì nút vặn cứng hơn, khó chỉnh theo hướng lỗ.
Nút đỡ đĩa lớn. Nút sau có đĩa nhựa hay kim loại rộng, đỡ phần nụ không bị chúi về trước. Cần cho viên từ 7 mm trở lên hoặc ổ cao. Không có đĩa đỡ, nụ lớn sẽ cúi mặt xuống, người khác nhìn thấy phần ổ thay vì mặt đá.
Thân chốt. Thân chốt nên cùng kim loại với ổ hoặc là vàng, titan; thân chốt mạ trên nền hợp kim dễ gây ngứa ở người nhạy cảm với niken. Đây là lý do một đôi nụ đá đẹp đeo được vài hôm đã đỏ tai.
Đá nào hợp nụ đeo hằng ngày
Nụ ít bị va đập mạnh như nhẫn, nên nhiều loại đá mềm hơn vẫn đeo được. Bảng dưới xếp theo độ chịu đựng khi đeo nụ mỗi ngày, ghi các lưu ý chung theo tài liệu ngọc học phổ thông.
| Nhóm đá | Đeo nụ hằng ngày | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ruby, sapphire (corundum) | Rất hợp | Cứng, dai; chỉ cần lau theo thói quen chung |
| Spinel, garnet, topaz | Hợp | Topaz có mặt cát khai, tránh va mạnh vào mép |
| Thạch anh tím, vàng, hồng | Hợp | Thạch anh tím có thể nhạt màu nếu phơi nắng gắt lâu ngày |
| Peridot, tanzanite | Được, cần giữ | Mềm hơn nhóm trên; tanzanite giòn, nên chọn ổ bao viền |
| Emerald | Được, cần giữ | Thường có khe nứt đã ngâm dầu; tránh xà phòng mạnh, siêu âm |
| Opal, ngọc lam, đá mặt trăng | Đeo được, cẩn thận | Mềm hoặc xốp; ổ bao viền, tránh kem, nước hoa |
Bảng này không thay cho mô tả của viên đá cụ thể: đá đã qua xử lý như lấp đầy khe nứt, ngâm dầu, nhuộm sẽ nhạy hơn đá cùng loại không xử lý. Khi mua, hỏi người bán viên đá có xử lý gì và ghi lại vào phiếu.
Kiểm một đôi nụ đá màu trước khi trả tiền hoặc khi nhận
Năm phút kiểm ở quầy tránh được phần lớn chuyện phiền về sau.
- Đặt hai chiếc cạnh nhau trên nền trắng, nhìn dưới ánh sáng gần cửa và dưới đèn: hai viên có cùng độ đậm nhạt không.
- Lật mặt sau: chấu có đều, có chấu nào ngắn hay cong; đáy đá có bị kim loại hay keo che.
- Lắc nhẹ sát tai, nghe xem đá có kêu lạch cạch trong ổ không; dùng móng tay đẩy nhẹ viên đá, đá chặt thì không nhúc nhích.
- Đẩy nút sau vào và rút ra vài lần: nút phải ôm chặt, không tự tuột khi cầm ngược.
- Đeo thử trước gương, nhìn nghiêng: nụ có cúi mặt xuống không, ổ có chìa ra quá nhiều không.
- Hỏi rõ loại đá, có xử lý không, kim loại ổ và thân chốt là gì, rồi xin ghi vào phiếu hoặc hoá đơn.
Nếu mua lần đầu cho một người chưa từng xỏ lỗ lâu, hãy chọn thân chốt bằng vàng hoặc titan và cỡ vừa phải; dái tai mới quen đeo dễ sưng nếu nụ quá nặng hay thân chốt gây kích ứng.
Câu hỏi thường gặp
Nụ đá màu cỡ bao nhiêu là vừa để đeo đi làm hằng ngày?
Phần lớn người đeo thấy 5–6 mm là vừa: thấy được màu khi nói chuyện gần mà không nổi bật trong môi trường làm việc. Dái tai nhỏ có thể chọn 4 mm, dái tai dày đeo 6–7 mm vẫn gọn. Thử bằng hình giấy cắt sẵn trước gương là cách nhanh nhất.
Hai viên đá trong đôi nụ có màu hơi khác nhau có phải hàng kém không?
Không hẳn. Đá màu tự nhiên hiếm khi giống hệt nhau, và người làm nghề chấp nhận sai khác nhỏ. Điều cần xem là độ đậm nhạt: nếu một viên rõ ràng sẫm hơn viên kia khi nhìn ở khoảng cách bình thường, đôi đó ghép chưa khéo, bạn có quyền đề nghị đổi viên.
Ổ bao viền có làm viên đá trông tối đi không?
Có thể làm viên đá trông nhỏ hơn một chút và ít lấp lánh hơn ổ chấu, vì viền kim loại che mép và chặn bớt ánh sáng từ cạnh. Bù lại, đá mềm hay giòn được bảo vệ tốt hơn nhiều. Với opal, ngọc lam, đá mài tròn không giác, ổ bao viền thường là lựa chọn hợp lý.
Đeo nụ đá màu khi ngủ có sao không?
Nụ nhỏ ổ thấp, chốt vặn thì nhiều người đeo qua đêm không vấn đề. Nụ ổ cao, chấu nhọn dễ móc vào vỏ gối, đè vào dái tai gây đau và làm cong chấu. Nếu bạn hay nằm nghiêng, tháo ra trước khi ngủ vẫn an toàn hơn cho cả tai lẫn đá.
Có nên mua nụ đá màu loại mạ trên nền bạc?
Đá trên nền bạc mạ vẫn đeo được, nhưng lớp mạ mòn dần ở chấu và thân chốt, lúc đó bạc lộ ra và có thể xỉn. Người dễ ngứa tai nên hỏi rõ thân chốt làm bằng gì. Nếu viên đá có giá trị, ổ bằng vàng giữ chấu bền hơn qua nhiều năm.
Mất một chiếc nụ đá màu thì làm sao tìm viên khớp?
Mang chiếc còn lại đến tiệm để so trực tiếp, vì ảnh chụp không giữ được màu thật. Khả năng tìm viên khớp phụ thuộc loại đá và độ phổ biến của màu đó. Trường hợp không tìm được, nhiều người chuyển chiếc còn lại thành mặt dây hoặc nhẫn nhỏ.
