Chiều cao ổ đá là khoảng cách từ mặt đai nhẫn tới mặt trên viên đá, quyết định viên đá nhô lên bao nhiêu trên ngón tay. Ổ cao cho ánh sáng vào viên đá từ nhiều phía nên đá sáng và nổi, nhưng viên đá dễ bị va, dễ móc vào găng tay, túi áo, tóc, sợi len. Ổ thấp gọn, ít vướng, viên đá được che chắn, nhưng đá có thể trông tối hơn và nhỏ hơn.
Không có chiều cao "đúng" cho mọi chiếc nhẫn. Chiều cao hợp lý phụ thuộc vào độ sâu của viên đá, loại đá, và việc bạn làm bằng tay mỗi ngày. Bài giải thích từng yếu tố và đưa ra cách tự đánh giá chiều cao ổ khi thử nhẫn. Phần cấu tạo các kiểu nạm có ở danh mục kiểu nạm đá; ở đây chỉ nói chuyện cao thấp.
Vì sao có nhẫn ổ cao và nhẫn ổ thấp
Viên đá mài giác có phần đáy nhọn hoặc sâu bên dưới. Ổ phải đủ cao để đáy đá không chạm vào ngón tay, nên viên đá càng sâu thì ổ tối thiểu càng cao. Đây là giới hạn vật lý, không phải lựa chọn thẩm mỹ: một viên sapphire mài sâu không thể nằm thấp như một viên cabochon mỏng.
Trên mức tối thiểu đó, nhà thiết kế có thể nâng ổ cao hơn để viên đá nổi, ánh sáng lọt vào nhiều từ hai bên và từ dưới, đá trông sáng và to hơn. Kiểu này rất phổ biến ở nhẫn cầu hôn và nhẫn đá màu nhạt như aquamarine, morganite, vốn cần ánh sáng để đẹp. Ngược lại, nhẫn đeo hằng ngày, nhẫn nam và nhẫn đá nhạy va thường được hạ ổ thấp nhất có thể.
Một số kiểu nhẫn có phần đỡ bên dưới ổ, như vòng đỡ hay thanh ngang nối các chấu, gọi chung là giỏ ổ. Giỏ ổ giúp chấu cứng hơn, nhưng cũng là chỗ bẩn và chỗ dễ móc sợi vải. Ổ cao có giỏ ổ thoáng thì sáng hơn, nhưng cũng nhiều khe hơn để vướng.
Một ví dụ giả định: cùng một viên aquamarine oval, đặt trên ổ cao bốn chấu có giỏ thoáng thì trông sáng và lớn; đặt trên ổ bao viền thấp thì trông nhỏ hơn và hơi tối, nhưng người đeo có thể mặc áo len, đeo găng, bế con mà không lo vướng. Không phiên bản nào sai; mỗi phiên bản hợp với một nhịp sống.
Ổ cao và ổ thấp: được và mất
So sánh chung giữa hai đầu; phần lớn nhẫn thực tế nằm ở giữa.
| Tiêu chí | Ổ cao | Ổ thấp |
|---|---|---|
| Độ sáng của đá | Sáng hơn, nhận ánh sáng từ nhiều phía | Tối hơn đôi chút, nhất là đá màu đậm |
| Viên đá trông | To, nổi bật | Gọn, kín đáo |
| Va đập | Viên đá là điểm chạm đầu tiên | Đai và vành kim loại chịu phần lớn va chạm |
| Vướng | Dễ móc găng tay, len, tóc, túi áo | Ít vướng |
| Đeo cùng nhẫn cưới | Có thể có khoảng trống để nhẫn thẳng trượt vào bên dưới | Thường cần nhẫn cưới đai cong |
| Làm sạch | Dễ thấy bẩn dưới đá, dễ chải | Bẩn đọng ở khe sát đai, khó chải hơn |
| Hợp với | Đeo dịp, đá cứng, người ít việc tay chân | Đeo hằng ngày, đá nhạy va, người làm việc tay chân |
Đọc bảng sẽ thấy không có kiểu nào thắng tuyệt đối. Nhiều người chọn mức ở giữa: ổ vừa đủ cao để đáy đá không chạm ngón và có chút sáng từ bên, nhưng không nhô hẳn lên khỏi ngón tay.
Những tình huống vướng hay gặp với ổ cao
Đeo găng tay len, găng tay y tế. Ổ cao móc vào sợi len, làm chấu bị kéo nhẹ mỗi lần tháo găng. Lặp lại nhiều lần, chấu có thể nới ra. Với găng y tế, ổ cao dễ làm rách găng.
Cho tay vào túi áo, túi quần. Ổ cao chạm vào mép túi, móc vào chỉ, và cọ vào chìa khoá, đồng xu trong túi.
Vuốt tóc, buộc tóc. Tóc dài dễ quấn vào chấu và giỏ ổ, vừa đau vừa kéo chấu.
Mặc áo len, áo ren, khăn choàng. Sợi vải mảnh móc vào chấu khi mặc vào cởi ra; có khi làm rách vải, có khi làm cong chấu.
Bế trẻ nhỏ. Ổ cao có thể cào vào da trẻ và dễ bị trẻ nắm, kéo. Nhiều bố mẹ chuyển sang nhẫn ổ thấp trong những năm chăm con nhỏ.
Đeo cạnh nhẫn khác. Ổ cao chồng lên nhẫn bên cạnh, cọ và kẹt khi nắm tay.
Chọn chiều cao theo loại đá và dáng đá
Đá cứng và dai như sapphire, ruby, spinel chịu được ổ cao hơn, vì một cú va thường chỉ làm trầy kim loại hoặc cong chấu chứ hiếm khi làm vỡ đá. Đá có cát khai như topaz, tanzanite, kunzite, đá có nhiều vết nứt như ngọc lục bảo, và đá mềm như opal thì nên ở ổ thấp, vì chúng là điểm chạm đầu tiên ở ổ cao và chịu thiệt nhiều nhất.
Đá màu nhạt như aquamarine, morganite, citrine nhạt cần ánh sáng để đẹp, nên thường được đặt ổ cao hơn. Nếu bạn chọn đá màu nhạt cho nhẫn đeo hằng ngày, có thể dung hoà bằng ổ vừa phải có giỏ ổ thoáng, để ánh sáng vẫn vào từ hai bên mà viên đá không nhô quá cao.
Dáng đá cũng ảnh hưởng. Viên tròn và cushion mài sâu cần ổ cao hơn viên oval mài nông cùng bề mặt. Cabochon vồng thấp có thể nằm gần sát đai. Khi chọn vỏ cho một viên đá có sẵn, thợ sẽ đo độ sâu viên đá để tính chiều cao tối thiểu; bạn có thể đề nghị ổ thấp nhất mà vẫn an toàn cho đáy đá.
Thêm một điểm nhỏ: chấu càng dài thì càng dễ bị cong khi ổ cao bị va. Vì vậy nhẫn ổ cao nên có chấu dày hơn, hoặc có vòng đỡ giữa chân chấu để các chấu đỡ lẫn nhau. Khi xem một chiếc nhẫn ổ cao, nhìn kỹ phần chân chấu cũng quan trọng như nhìn đầu chấu.
Chiều cao ổ và đá tấm ở vai nhẫn
Nhiều nhẫn đá màu có thêm đá tấm nhỏ ở vai nhẫn hoặc quanh ổ. Khi ổ chính cao, đá tấm quanh viên chủ cũng nằm cao, ở đúng vị trí dễ va và dễ móc. Đá tấm được giữ bằng chấu rất nhỏ; mỗi lần ổ cao móc vào sợi len hay va vào mép bàn, các chấu nhỏ này chịu lực trước tiên. Đó là lý do nhẫn ổ cao có viền đá tấm hay gặp chuyện rơi đá tấm hơn là hỏng viên chủ.
Với nhẫn ổ thấp, đá tấm ở vai nằm sát đai, được bảo vệ nhiều hơn, nhưng lại cọ vào nhẫn bên cạnh nếu bạn đeo nhiều nhẫn. Như vậy chiều cao ổ không chỉ ảnh hưởng viên chủ mà còn quyết định đá tấm chịu kiểu tác động nào.
Khi chọn nhẫn có đá tấm, hãy hỏi đá tấm được nạm kiểu gì, chấu chung hay chấu riêng, và nhìn bằng kính lúp xem đầu chấu có ôm kín mép đá không. Với nhẫn đeo hằng ngày, đá tấm nạm trong rãnh hoặc nạm chìm ít lo hơn đá tấm nạm chấu nổi quanh một ổ cao.
Tự đánh giá chiều cao ổ khi thử nhẫn
Có vài phép thử đơn giản giúp bạn biết chiều cao ổ có hợp với mình hay không, không cần dụng cụ gì. Thứ nhất, úp bàn tay xuống mặt bàn: nếu viên đá chạm bàn trước khi các đốt ngón tay chạm, ổ đang cao hơn mức "an toàn tự nhiên" của bàn tay bạn. Viên đá sẽ là điểm va đầu tiên mỗi khi bạn đặt tay xuống.
Thứ hai, luồn tay vào túi áo khoác và rút ra vài lần, rồi vuốt nhẹ qua một chiếc khăn len hoặc áo len. Nếu cảm thấy nhẫn móc, kéo sợi, đó là dấu hiệu ổ cao hoặc chấu có đầu nhô. Thứ ba, đeo nhẫn cùng nhẫn bạn hay đeo bên cạnh và nắm tay chặt: nếu ổ đè lên hoặc kẹt vào nhẫn kia, cần điều chỉnh.
Thứ tư, nhìn ngang từ cạnh bàn tay ở khoảng cách bình thường. Nhẫn ổ cao trông như một cái tháp trên ngón tay có thể rất đẹp với một số người và quá nổi với người khác. Đây là chuyện cảm nhận, nhưng nên quyết định trước khi đặt làm, vì hạ ổ sau khi làm xong thường đồng nghĩa làm lại phần ổ.
Khi muốn hạ ổ một chiếc nhẫn đang có
Nhiều người đeo một thời gian mới thấy ổ quá cao. Hạ ổ là việc làm được nhưng không đơn giản; các bước dưới giúp bạn chuẩn bị.
- Mang nhẫn tới thợ, nói rõ lý do muốn hạ ổ: vướng, va, hay muốn đeo cùng nhẫn khác.
- Hỏi thợ độ sâu viên đá cho phép hạ tới đâu; đáy đá không được chạm ngón tay.
- Hỏi phương án: hạ ổ cũ, thay ổ mới trên đai cũ, hay làm vỏ mới. Mỗi phương án có rủi ro và công sức khác nhau.
- Với đá nhạy nhiệt hay có cát khai, hỏi thợ có tháo đá ra trước khi hàn không.
- Thống nhất bằng chữ về tên đá, tình trạng ban đầu và trách nhiệm nếu đá hư hỏng khi tháo, nạm lại.
- Khi nhận, thử lại các phép thử ở trên: úp tay, luồn túi, vuốt len, đeo cùng nhẫn khác.
Nếu viên đá quá sâu để hạ ổ tới mức bạn muốn, một lựa chọn khác là đổi sang kiểu bao viền ôm sát, giúp viên đá ít vướng hơn dù không thấp hơn nhiều. Phần đặt làm lại vỏ cho viên đá có sẵn có ở danh mục riêng của trang.
Câu hỏi thường gặp
Ổ nhẫn cao bao nhiêu milimét là vừa?
Không có con số chung, vì chiều cao tối thiểu phụ thuộc độ sâu viên đá. Cách đánh giá thực tế là úp tay lên bàn: nếu viên đá chạm bàn trước đốt ngón tay thì ổ khá cao. Với nhẫn đeo hằng ngày, ổ thấp nhất mà vẫn an toàn cho đáy đá thường dễ sống chung nhất.
Nhẫn ổ thấp có làm đá màu trông tối hơn không?
Có thể, vì ít ánh sáng lọt vào từ cạnh và từ dưới. Đá màu đậm như sapphire xanh, ruby, garnet chịu ảnh hưởng rõ hơn. Giỏ ổ thoáng hoặc đáy hở giúp bù lại phần nào.
Nhẫn ổ cao có dễ rơi đá hơn ổ thấp không?
Ổ cao chịu va và vướng nhiều hơn, nên chấu dễ bị kéo, cong hay mòn hơn, từ đó nguy cơ rơi đá cao hơn nếu không kiểm tra định kỳ. Bản thân chiều cao không làm rơi đá; chấu bị tác động nhiều mới là nguyên nhân.
Đeo nhẫn ổ cao cùng nhẫn cưới thế nào cho không cọ?
Một số nhẫn ổ cao có khoảng trống bên dưới để nhẫn cưới thẳng trượt vào sát. Nếu không có, có thể chọn nhẫn cưới đai cong ôm theo ổ. Thử đeo hai nhẫn cạnh nhau trước khi chọn là cách chắc nhất.
Người làm việc tay chân nên chọn ổ thế nào?
Nên chọn ổ thấp, bao viền hoặc nạm chìm, và đá bền như sapphire, ruby, spinel. Nếu muốn đeo nhẫn ổ cao, hãy tháo ra trong giờ làm và đeo khi đi chơi, đi tiệc.
Hạ ổ nhẫn có làm hỏng viên đá không?
Thường không nếu thợ làm cẩn thận và biết rõ loại đá. Rủi ro nằm ở khâu tháo đá và nạm lại, cũng như nhiệt nếu cần hàn. Với đá nhạy, hãy trao đổi kỹ và ghi rõ trên biên nhận trước khi làm.