Trong một số danh sách mốc kỷ niệm ngày cưới theo tập quán Anh và Mỹ, năm thứ 40 gắn với ruby, năm thứ 45 gắn với sapphire và năm thứ 55 gắn với emerald. Đó là lý do nhiều người chọn trang sức đá màu làm quà cho các mốc lớn. Nhưng các danh sách này khác nhau theo nước và theo thời kỳ, không phải quy tắc bắt buộc; điều quan trọng hơn là chọn một món người bạn đời sẽ thật sự đeo.
Ở Việt Nam, phần lớn gia đình không theo sát danh sách mốc kỷ niệm phương Tây; người ta chỉ mượn ý tưởng để có cớ tặng một món đẹp vào năm tròn. Bài này tóm những điều chắc chắn về các mốc gắn đá màu ở mức vừa đủ (nguồn gốc và ý nghĩa chi tiết của từng mốc có ở các trang chuyên về lễ cưới), rồi tập trung vào phần thực tế: chọn đá, chọn món, chọn kiểu nạm hợp với người nhận đã ở tuổi trung niên hay cao tuổi, và cách trao.
Các mốc kỷ niệm gắn với đá màu: hiểu ở mức vừa đủ
Danh sách quà theo từng năm kỷ niệm ngày cưới phổ biến nhất bắt nguồn từ các nước nói tiếng Anh, với những tên quen thuộc như đám cưới bạc ở năm 25, đám cưới vàng ở năm 50. Ở những mốc lớn hơn, một số danh sách gắn với đá quý: ruby với năm 40, sapphire với năm 45, emerald với năm 55, kim cương với năm 60. Đây là những mốc xuất hiện khá nhất quán trong các danh sách truyền thống. Ở các năm khác, danh sách mỗi nơi mỗi khác; có những bản hiện đại do giới kinh doanh trang sức đề xuất gán thêm đá cho gần như mọi năm.
Vì vậy khi bạn đọc thấy "năm thứ X là đá Y" cho những năm nhỏ, hãy hiểu đó có thể là một bản danh sách trong nhiều bản, không phải tập quán chung. Không có lý do gì để thấy áy náy nếu quà của bạn không khớp danh sách nào. Ngược lại, nếu bạn thích có một cái cớ đẹp, việc nói "năm nay là năm ruby" ở mốc 40 năm là có cơ sở.
Các mốc lớn như 40, 45, 55 năm thường rơi vào khi vợ chồng đã ở tuổi trung niên hoặc cao tuổi. Món quà lúc này thường do người bạn đời tặng nhau, hoặc con cháu góp chung tặng ông bà, bố mẹ. Hai tình huống này dẫn tới những lựa chọn món khác nhau, và sẽ được bàn riêng ở phần dưới.
Ba loại đá của các mốc lớn: điều người tặng nên biết
Bảng dưới không bàn chuyện chọn mua viên đá theo chất lượng, chỉ tóm những điểm ảnh hưởng tới việc người nhận đeo món quà hằng ngày. Thông tin độ cứng là khoảng phổ biến trong tài liệu ngọc học.
| Đá | Mốc thường gắn | Độ bền khi đeo | Gợi ý món |
|---|---|---|---|
| Ruby | Năm 40 | Cứng (khoảng 9 trên thang Mohs), bền khi đeo hằng ngày | Nhẫn, bông tai nụ, mặt dây |
| Sapphire | Năm 45 | Cứng tương tự ruby; có nhiều màu ngoài xanh lam | Nhẫn, bông tai, lắc tay |
| Emerald | Năm 55 | Cứng vừa nhưng nhiều khe nứt, thường đã ngâm dầu; cần đeo cẩn thận | Bông tai, mặt dây; nhẫn nếu ổ che tốt |
| Đá thay thế cùng màu | Bất kỳ | Spinel đỏ, garnet đỏ cho tông ruby; tourmaline, tsavorite cho tông xanh lục | Khi muốn màu tương tự với độ bền hoặc chi phí khác |
Ruby và sapphire là cùng một khoáng vật corundum, khác nhau ở màu; corundum là một trong những đá màu bền nhất cho trang sức đeo hằng ngày. Emerald thì cần tháo khi làm việc nhà, khi rửa bát nước nóng. Nếu người nhận là người làm việc tay chân nhiều, một mặt dây hay đôi bông tai emerald thường hợp hơn chiếc nhẫn.
Chọn món theo người nhận ở tuổi trung niên và cao tuổi
Bàn tay đã thay đổi. Khớp ngón có thể to hơn, ngón tay có lúc phù, nhẫn cũ có khi không còn vừa. Nếu tặng nhẫn, cần biết size chính xác, và nên chọn kiểu dễ sửa size, tránh nhẫn nạm đá kín vòng.
Mắt và tay kém linh hoạt hơn. Khoá dây chuyền nhỏ, chốt bông tai tí xíu trở nên khó cài. Ưu tiên khoá to, khoá móc dễ cầm, bông tai có khoá sau lớn hoặc kiểu móc.
Thói quen đeo đã cố định. Người đã đeo một chiếc nhẫn cưới nhiều thập kỷ có thể không muốn thêm nhẫn trên cùng ngón. Một chiếc nhẫn đá màu đeo ngón khác, hay đôi bông tai, mặt dây có khi hợp hơn. Quan sát người đó đang đeo gì mỗi ngày là gợi ý tốt nhất.
Ổ đá thấp, gọn. Nhẫn ổ cao dễ vướng găng tay, túi áo, chăn. Ổ thấp, viền ôm mép đá hợp với người lớn tuổi đeo hằng ngày, an toàn cho cả viên đá lẫn da tay.
Kích thước đá vừa phải. Viên đá quá lớn có thể khiến người nhận ngại đeo ra ngoài vì sợ mất hoặc thấy phô trương. Một viên vừa phải người đó đeo hằng ngày ý nghĩa hơn viên to nằm trong két.
Con cháu góp quà tặng ông bà, bố mẹ
Ở mốc 40 năm hay 50 năm, con cháu thường góp tiền tặng ông bà, bố mẹ một món kỷ niệm. Với trang sức đá màu, có vài cách làm hay gặp. Cách thứ nhất là một đôi món: nhẫn cho mẹ, khuy măng sét hay nhẫn cho bố, cùng một loại đá, để hai người đeo như một cặp. Cách thứ hai là một món cho người mẹ hay người bà, kèm một món khác không phải trang sức cho người cha, người ông nếu ông không quen đeo. Cách thứ ba là một mặt dây có khắc ngày cưới ở mặt sau.
Khi góp chung, nên có một người làm đầu mối: hỏi ý vài người trong nhà về món nào, khoảng chi tiêu ra sao, ai đi chọn, ai giữ hoá đơn và giấy tờ. Trang sức đá màu có nhiều thông tin cần đi kèm như tên đá, đá tự nhiên hay tổng hợp, đã qua xử lý gì; những thông tin này nên được giữ lại và trao kèm món quà, để ông bà, bố mẹ biết cách giữ và để sau này món đồ được truyền lại với đầy đủ thông tin.
Một điều tế nhị: ở một số gia đình, quà quá đắt khiến người nhận lo lắng hơn là vui, thậm chí cất đi không dám đeo. Món vừa tầm, đeo được mỗi ngày, gắn với một câu chuyện của gia đình thường được trân trọng hơn. Cách trao cũng quan trọng: trong bữa cơm có đủ con cháu, một người nói vài lời về chặng đường của hai người, rồi trao món quà.
Chuẩn bị món quà kỷ niệm đá màu, từng bước
Dù bạn tặng người bạn đời hay con cháu góp tặng, các bước chuẩn bị gần giống nhau.
- Quan sát người nhận đeo gì mỗi ngày, màu gì họ hay mặc, họ có làm việc tay chân nhiều không.
- Chọn loại đá: theo mốc năm nếu muốn có cớ, theo màu người nhận thích, hoặc theo độ bền với thói quen của họ.
- Chọn món: nhẫn cần size chính xác; bông tai cần biết người nhận có lỗ tai không và quen kiểu nào; mặt dây ít rủi ro size nhất.
- Chọn kiểu nạm và khoá phù hợp với tuổi và thói quen người nhận.
- Hỏi người bán ghi rõ tên đá, tự nhiên hay tổng hợp, đã xử lý gì, và hỏi chính sách đổi size, đổi món sau khi tặng.
- Cân nhắc khắc ngày cưới hoặc số năm ở mặt trong nhẫn, mặt sau mặt dây. Lưu ý khắc chữ có thể làm món đồ khó đổi.
- Chuẩn bị hộp, tờ ghi chú về loại đá và cách giữ, và vài dòng viết tay.
Nếu bạn định khắc chữ, nên chọn câu ngắn: ngày cưới, chữ cái đầu tên hai người, hoặc số năm. Chữ khắc dài trên mặt trong nhẫn mảnh dễ mòn và khó đọc theo thời gian.
Gợi ý theo chặng: những năm đầu và những mốc giữa
Không chỉ các mốc lớn mới hợp với đá màu. Ở những năm đầu hôn nhân, nhiều cặp thích một món nhỏ: đôi bông tai nụ đá màu, chiếc mặt dây mảnh, hay chiếc nhẫn đeo chồng lên nhẫn cưới có vài viên đá tấm màu. Những món này không cần theo danh sách mốc năm nào, có thể chọn màu gắn với kỷ niệm của hai người: màu hoa cưới, màu áo dài ngày ăn hỏi, màu biển ở chuyến đi đầu tiên.
Ở những mốc giữa như 10, 15, 20 năm, khi kinh tế gia đình ổn định hơn, một số người chọn nâng cấp chiếc nhẫn cưới bằng cách thêm một nhẫn đá màu đeo cùng, hoặc làm một mặt dây có số viên đá bằng số con trong nhà. Ý tưởng này tạo một món đồ có câu chuyện riêng, không phụ thuộc vào danh sách mốc nào.
Điều nên tránh ở mọi chặng là chọn món theo những gì đang thịnh hành trên mạng mà quên người nhận. Một món quà kỷ niệm có tuổi thọ dài, nên chọn kiểu dáng người đó còn muốn đeo sau mười năm nữa: kiểu cổ điển, gọn, đá vừa phải thường giữ được lâu hơn kiểu chạy theo mốt.
Khi người nhận không quen đeo trang sức
Có những người, nhất là nhiều người đàn ông lớn tuổi, chưa bao giờ đeo trang sức ngoài chiếc nhẫn cưới, hoặc không đeo gì cả. Tặng họ một chiếc nhẫn ruby to sẽ khó được đeo. Với người như vậy, đá màu có thể đi vào những món kín đáo hơn: đôi khuy măng sét đá xanh cho những dịp mặc sơ mi trang trọng, kẹp cà vạt có một viên đá nhỏ, hay một chiếc nhẫn bản trơn có viên đá chìm nằm ngang mặt nhẫn.
Một hướng khác là món kỷ niệm không đeo trên người: viên đá rời đặt trong hộp nhỏ kèm thẻ ghi ngày cưới, để sau này làm thành trang sức cho con cháu nếu muốn. Hướng này hợp với người thích giữ đồ hơn đeo đồ. Cũng có người chọn món đeo chung của hai vợ chồng, như hai chiếc nhẫn có cùng một loại đá nhỏ, để người không quen đeo trang sức cảm thấy món đồ có lý do rõ ràng để đeo.
Quan trọng nhất là không ép. Một món quà để trong tủ nhưng người nhận biết rõ ý nghĩa vẫn là món quà có giá trị. Đôi khi món đồ chỉ được lấy ra đeo trong ngày giỗ, ngày cưới của con cháu, và đó cũng là một cách món quà sống cùng gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Năm kỷ niệm 30 năm ngày cưới có gắn với đá quý không?
Trong nhiều danh sách truyền thống, năm thứ 30 gắn với ngọc trai, vốn là chất liệu hữu cơ chứ không phải đá khoáng. Một số danh sách hiện đại gán thêm đá khác cho năm này. Vì các danh sách không thống nhất, bạn có thể chọn ngọc trai hoặc bất kỳ đá màu nào hợp người nhận.
Không có tiền mua ruby thật cho mốc 40 năm thì sao?
Có thể chọn đá màu đỏ khác như garnet hay spinel, hoặc ruby tổng hợp, miễn là được gọi đúng tên khi mua và khi trao. Ý nghĩa của món quà nằm ở sự chuẩn bị và câu chuyện đi kèm. Không có quy tắc nào bắt buộc mốc 40 năm phải là ruby tự nhiên.
Tặng nhẫn đá màu kỷ niệm nên đeo ngón nào?
Không có quy định. Nhiều người đeo nhẫn kỷ niệm cùng ngón với nhẫn cưới, xếp chồng lên nhau; người khác đeo ở ngón áp út tay kia hoặc ngón giữa. Nếu đeo chồng với nhẫn cưới, cần chọn kiểu nhẫn có đai và ổ khớp nhau để không cọ trầy.
Có nên khắc tên lên trang sức đá màu làm quà kỷ niệm không?
Khắc chữ làm món quà riêng tư hơn, nhưng thường khiến món đồ khó đổi, khó bán lại và một số tiệm không nhận đổi trả món đã khắc. Nếu chắc chắn về size và kiểu dáng, khắc là ý hay. Nếu chưa chắc, có thể trao món đồ trước rồi đi khắc sau.
Tặng emerald cho mẹ đã lớn tuổi có hợp không?
Hợp nếu bạn chọn kiểu món phù hợp. Emerald cần đeo cẩn thận, nên bông tai hoặc mặt dây thường an toàn hơn nhẫn với người hay làm việc nhà. Nhớ dặn mẹ tháo ra khi rửa bát, nấu nướng, và không cho vào máy rửa siêu âm khi đi làm sạch ở tiệm.
Kỷ niệm ngày cưới các năm nhỏ có nên tặng trang sức đá màu không?
Tuỳ cặp vợ chồng. Một món đá màu nhỏ mỗi vài năm có thể dần thành một bộ sưu tập kể lại chặng đường chung. Không cần theo danh sách mốc năm nào; chọn màu đá gợi lại một kỷ niệm của hai người cũng là một cách hay.