Dáng mài là hình dạng viên đá khi nhìn từ trên xuống, như tròn, oval, cushion, giọt nước, marquise, chữ nhật cắt góc hay trái tim. Với đá màu, oval và cushion là hai dáng phổ biến nhất vì thường giữ được nhiều trọng lượng từ đá thô và cho màu đều. Dáng mài ảnh hưởng tới ba điều người đeo nhẫn quan tâm: viên đá trông to hay nhỏ, ngón tay trông thon hay ngắn đi, và viên đá có góc nhọn dễ mẻ hay không.
Bài so các dáng mài hay gặp trên nhẫn đá màu theo ba tiêu chí đó, nói về chuyện đặt dọc hay ngang, và những lỗi tỉ lệ dễ thấy bằng mắt. Phần chọn nhẫn theo dáng bàn tay đã có tài liệu khác; ở đây chỉ nói những gì gắn với viên đá.
Vì sao đá màu hay mài oval và cushion
Với kim cương, dáng tròn chiếm phần lớn thị trường vì kiểu mài tròn giác đã được tối ưu để lấp lánh. Với đá màu, mục tiêu chính của thợ mài thường khác: giữ được nhiều trọng lượng nhất từ viên đá thô, làm màu hiện đều và đẹp nhất. Tinh thể đá màu thường dài, dẹt hoặc không đều, nên dáng oval và cushion, vốn linh hoạt về tỉ lệ, thường giữ được nhiều đá hơn dáng tròn.
Vì vậy khi đi chọn nhẫn đá màu, bạn sẽ thấy rất nhiều oval và cushion, ít tròn hơn kim cương. Đây không phải chuyện thời trang mà chủ yếu là chuyện của nguyên liệu. Một viên ruby hay sapphire tròn cùng chất lượng thường hiếm hơn, vì thợ phải bỏ đi nhiều đá thô hơn để mài ra.
Đá màu mài theo dáng tự do hoặc dáng lạ cũng không hiếm, nhất là với viên lớn hay viên có màu phân vùng. Thợ có thể chọn dáng để giấu bớt bao thể hay đặt vùng màu đẹp nhất ở giữa. Với người đeo, dáng lạ đẹp và độc nhưng khó tìm vỏ có sẵn, thường phải đặt làm.
Một hệ quả thực tế: nếu bạn thích dáng tròn cho đá màu, hãy chuẩn bị tinh thần chọn lâu hơn hoặc chấp nhận viên nhỏ hơn so với oval cùng ngân sách. Ngược lại, nếu bạn linh hoạt về dáng, phạm vi lựa chọn rộng hơn nhiều.
So sánh các dáng mài hay gặp trên nhẫn đá màu
Đánh giá ở mức chung; tỉ lệ dài rộng cụ thể của từng viên có thể làm cảm giác thay đổi.
| Dáng | Cảm giác trên ngón tay | Chỗ dễ mẻ | Kiểu nạm hay dùng |
|---|---|---|---|
| Tròn | Cân đối, cổ điển; không làm ngón dài thêm | Không có góc nhọn | Bốn hoặc sáu chấu, bao viền |
| Oval | Đặt dọc làm ngón trông thon dài hơn; trông to hơn tròn cùng trọng lượng | Ít, hai đầu bo tròn | Bốn chấu, sáu chấu, bao viền |
| Cushion | Mềm, cổ điển, góc bo tròn; hợp ngón tay bình thường đến to | Ít, góc đã bo | Bốn chấu góc, bao viền |
| Giọt nước | Kéo dài ngón theo hướng mũi; nữ tính | Mũi nhọn | Chấu chữ V bọc mũi |
| Marquise (hình thuyền) | Làm ngón dài rõ nhất; nổi bật | Hai mũi nhọn | Hai chấu chữ V bọc hai mũi |
| Chữ nhật cắt góc (kiểu bậc thang) | Thanh lịch, gọn; cho thấy màu và độ sạch rõ | Ít, góc đã vát | Bốn chấu góc, bao viền |
| Trái tim | Nổi bật, mang tính biểu tượng | Mũi nhọn dưới | Chấu chữ V ở mũi, chấu ở hai thuỳ |
Dáng có góc nhọn không nên tránh hoàn toàn, nhưng nên luôn đi kèm chấu bọc mũi. Mũi nhọn để trơ là điểm yếu kinh điển của nhẫn giọt nước và marquise, kể cả với đá cứng như sapphire.
Đặt dọc hay đặt ngang: một quyết định ít người để ý
Các dáng dài như oval, giọt nước, marquise, chữ nhật có thể đặt dọc theo chiều ngón tay hoặc đặt ngang theo chiều bàn tay. Đặt dọc là cách truyền thống, làm ngón tay trông dài hơn và viên đá trông lớn hơn. Đặt ngang là cách hiện đại hơn, làm nhẫn trông lạ mắt, hợp với ngón tay dài và nhẫn đeo xếp chồng.
Về độ bền, đặt ngang có một điểm cần biết: viên đá trải rộng sang hai bên ngón, nên hai đầu đá gần ngón bên cạnh hơn và dễ chạm vào nhẫn bên cạnh hoặc vào đồ vật khi bạn cầm nắm. Với oval và chữ nhật, điều này ít đáng ngại; với marquise đặt ngang, hai mũi nhọn nằm đúng chỗ dễ va nhất.
Nếu chưa chắc, hãy thử cầm viên đá rời hoặc ảnh mẫu đặt cả hai hướng lên ngón tay và nhìn từ khoảng cách bình thường. Nhiều người chỉ cần nhìn một lần là biết mình thích hướng nào.
Một điểm nữa là sự cân đối với bàn tay khi cử động. Viên đặt dọc nằm gọn trên lưng ngón, ít lộ ra khi bạn nắm tay; viên đặt ngang chiếm bề ngang ngón, nhìn thấy rõ cả khi tay nắm hờ, nên hợp với người muốn nhẫn nổi bật. Với người hay đeo găng tay hay làm việc trong không gian hẹp như bếp, xưởng, viên đặt dọc thường ít vướng hơn.
Tỉ lệ dài rộng và hiện tượng "nơ bướm" ở đá màu
Với dáng oval, giọt nước, marquise, tỉ lệ giữa chiều dài và chiều rộng quyết định viên đá trông thon hay tròn trịa. Một viên oval dài hẹp trông thanh, một viên oval gần tròn trông đầy đặn. Không có tỉ lệ đúng; nhưng khi chọn hai viên cho đôi bông tai hay viên bên cho nhẫn ba đá, tỉ lệ cần khớp nhau.
Ở các dáng dài mài giác, đôi khi xuất hiện một vùng tối hình nơ bướm ngang giữa viên đá, do ánh sáng không phản xạ đều ở vùng đó. Hiện tượng này được bàn nhiều với kim cương, nhưng cũng gặp ở đá màu, nhất là đá màu đậm. Một vùng tối nhẹ là bình thường; vùng tối lớn, đậm làm viên đá trông như có một dải đen ở giữa. Bạn có thể nhìn thấy bằng mắt thường khi xoay viên đá dưới đèn.
Khi chọn viên đá cho nhẫn, hãy nhìn viên đá từ khoảng cách bình thường, không chỉ qua ảnh phóng to. Một viên có màu đẹp nhưng nơ bướm đậm có thể trông kém hơn một viên màu nhạt hơn nhưng sáng đều.
Dáng mài và độ sâu: viên đá trông to hay nhỏ không chỉ do dáng
Hai viên cùng dáng, cùng trọng lượng có thể trông to nhỏ khác nhau vì độ sâu. Viên mài sâu dồn khối lượng xuống phần đáy, mặt trên nhỏ lại; viên mài nông trải khối lượng ra mặt trên, trông to hơn. Thợ mài đá màu đôi khi mài sâu để màu đậm hơn với đá màu nhạt, hoặc mài nông để màu sáng hơn với đá màu quá đậm. Đó là lý do bạn nên hỏi kích thước mặt đá theo milimét, không chỉ trọng lượng.
Độ sâu còn ảnh hưởng tới chiều cao ổ. Viên mài sâu cần ổ cao hơn để phần đáy không chạm ngón tay, làm nhẫn nhô cao và dễ vướng. Viên mài nông nằm thấp hơn, dễ đeo hằng ngày, nhưng mép thường mỏng hơn và có thể dễ mẻ nếu va mạnh. Một viên mài nông quá mức còn có thể bị "cửa sổ", tức vùng giữa trông nhạt, như nhìn xuyên qua kính.
Khi nhìn viên đá từ trên xuống, nên để ý xem màu có trải đều tới các mép không, và có vùng nhạt hay tối bất thường ở giữa không. Đây là cách đơn giản để thấy tỉ lệ mài có hợp lý hay không, trước khi viên đá được nạm lên nhẫn và khó xem kỹ hơn.
Cabochon và các dáng đặc biệt trên nhẫn
Cabochon. Mặt tròn vồng, không có giác. Dùng cho đá có hiệu ứng (sao, mắt mèo), đá đục, đá nhiều bao thể hoặc đơn giản vì thích vẻ mềm mại. Có bài riêng về nhẫn cabochon trong danh mục này.
Mài hồng (rose cut). Đáy phẳng, mặt trên nhiều giác tam giác vồng lên, kiểu mài cổ. Viên đá thấp, hợp ổ thấp và bao viền; ánh sáng dịu hơn mài giác hiện đại.
Mài bậc thang dài (baguette). Thanh chữ nhật nhỏ, hay dùng làm đá bên hoặc xếp hàng trên vai nhẫn.
Mài tự do theo viên đá. Thợ mài theo hình viên đá thô để giữ trọng lượng hoặc màu. Độc đáo, nhưng thường phải đặt vỏ riêng.
Mài hình học (lục giác, bát giác, tam giác). Phổ biến trở lại trong trang sức hiện đại. Các góc nhọn của tam giác cần chấu bọc; lục giác, bát giác thì góc tù nên ít lo hơn.
Chọn dáng mài cho nhẫn đá màu của bạn
Không có dáng nào phù hợp với mọi người. Các bước sau giúp thu hẹp lựa chọn mà không phải thử quá nhiều.
- Xác định nhịp đeo: đeo hằng ngày có việc tay chân thì ưu tiên dáng không mũi nhọn như tròn, oval, cushion, chữ nhật cắt góc.
- Xác định cảm giác muốn có: ngón thon dài hơn thì oval, giọt nước, marquise đặt dọc; cân đối cổ điển thì tròn, cushion.
- Thử ít nhất hai dáng có cùng kích thước mặt đá theo milimét trên ngón tay, nhìn từ khoảng cách bình thường.
- Với dáng có mũi, hỏi kiểu chấu bọc mũi trước khi chọn vỏ.
- Với dáng dài, chọn hướng đặt dọc hay ngang trước khi đặt vỏ, vì vỏ làm theo một hướng.
- Xoay viên đá dưới đèn để xem vùng tối và độ đều màu trước khi chốt.
Dáng mài chỉ là một phần; kiểu ổ, độ cao ổ và đai nhẫn cũng thay đổi cảm giác rất nhiều. Hãy nhìn chiếc nhẫn hoàn chỉnh thay vì chỉ nhìn viên đá rời.
Câu hỏi thường gặp
Đá oval có trông to hơn đá tròn cùng trọng lượng không?
Thường là có. Oval trải diện tích mặt trên theo chiều dài nên trông lớn hơn một viên tròn cùng trọng lượng, nhất là khi đặt dọc trên ngón tay. Mức chênh phụ thuộc độ sâu và tỉ lệ cụ thể của từng viên.
Đá giọt nước đeo hằng ngày có dễ mẻ mũi không?
Mũi nhọn là chỗ dễ mẻ nhất của dáng giọt nước, kể cả với đá cứng. Nhẫn giọt nước đeo hằng ngày nên có chấu chữ V bọc kín mũi; với đá mềm hay có cát khai, kiểu bao viền an toàn hơn.
Cushion và oval, dáng nào hợp ngón tay ngắn?
Oval đặt dọc thường làm ngón tay trông dài hơn cushion. Cushion có cảm giác đầy đặn, cổ điển, hợp ngón tay bình thường đến to. Đây là cảm nhận chung; thử trực tiếp trên tay vẫn là cách quyết định tốt nhất.
Vì sao ruby, sapphire tròn thường khó tìm hơn oval?
Tinh thể corundum thô thường không có hình phù hợp để mài tròn mà giữ được nhiều trọng lượng. Thợ mài thường chọn oval hay cushion để giữ đá và màu. Vì vậy viên tròn cùng chất lượng hiếm hơn trên thị trường.
Nhẫn đá đặt ngang có khó đeo hơn đặt dọc không?
Đặt ngang làm viên đá trải sang hai bên ngón, dễ chạm vào ngón và nhẫn bên cạnh hơn một chút. Với oval, chữ nhật thì khác biệt nhỏ; với marquise đặt ngang, hai mũi nhọn dễ bị va hơn nên cần chấu bọc chắc.
Có nên chọn đá mài dáng tự do cho nhẫn cưới không?
Có thể nếu bạn thích sự độc đáo. Điều cần tính là vỏ thường phải đặt làm riêng, và sau này nếu đá hỏng thì gần như không có viên thay giống hệt. Với nhẫn đeo hằng ngày, hãy chọn kiểu nạm che chắn tốt cho mép đá.