Trang sức đá màu cho người lớn tuổi nên được chọn theo ba điều trước tiên: nhẹ với dái tai và cổ, khoá tự cài được khi ngón tay không còn khéo, và đá đủ bền để người đeo không phải để tâm chăm. Đẹp vẫn quan trọng, nhưng một đôi bông tai đẹp mà bà không tự đeo được sẽ nằm trong hộp.
Bài này viết cho con cháu đang chọn trang sức đá màu cho ông bà, cha mẹ, và cho chính người lớn tuổi muốn đeo trang sức thoải mái. Nội dung đi qua những thay đổi của cơ thể ảnh hưởng tới việc đeo, cách chọn bông tai, mặt dây, khoá, loại đá, màu đá dễ nhìn, và một số lưu ý khi đi khám, nằm viện.
Những thay đổi của cơ thể ảnh hưởng tới việc đeo trang sức
Theo tuổi tác, da mỏng và kém đàn hồi hơn, dái tai cũng vậy. Lỗ tai đã đeo bông tai mấy chục năm thường giãn dài, có khi gần rách tới mép. Một đôi bông tai giọt nặng mà thời trẻ đeo thoải mái nay có thể kéo lỗ tai thêm và gây đau. Da vùng cổ cũng nhạy hơn với cọ xát và với kim loại kém chất lượng.
Ngón tay kém linh hoạt vì khớp cứng, run tay, hay giảm cảm giác ở đầu ngón. Những khoá nhỏ như khoá vòng lò xo của dây chuyền mảnh, nút bướm nhỏ của bông tai trở thành một thử thách mỗi sáng. Mắt kém hơn, nhất là nhìn gần, nên việc tìm lỗ tai, nhìn thấy móc khoá hay phát hiện một viên đá đã lỏng cũng khó hơn.
Người lớn tuổi cũng hay đi khám, đo huyết áp, chụp chiếu, nằm viện, nơi trang sức thường phải tháo ra. Món dễ tháo, dễ đeo lại và không quá giá trị để lo mất sẽ đỡ phiền cho cả người đeo lẫn người chăm sóc.
Chọn bông tai
Nụ sát tai thay vì bông tai treo. Nụ đá màu nhỏ, ổ thấp, nhẹ là kiểu hợp nhất cho dái tai đã mỏng hoặc lỗ đã giãn. Trọng lượng dồn vào mặt trước dái tai chứ không kéo xuống.
Nút đĩa rộng phía sau. Nút sau có đĩa rộng giúp đỡ dái tai, giữ nụ không chúi về trước và không tuột qua lỗ đã giãn. Có thể thay nút cho đôi bông tai sẵn có.
Khuyên ôm tai khoá bấm. Khoá bấm có bản lề dễ thao tác hơn nút nhỏ đối với nhiều người, vì chỉ cần đưa vào lỗ rồi bấm. Nên thử trước xem người đeo có tự bấm được bằng một tay không.
Tránh móc câu trơn. Móc câu nhẹ nhưng dễ tuột mà người lớn tuổi không cảm thấy; mất một chiếc bông tai mà không biết rơi lúc nào là chuyện hay gặp.
Thân chốt ít gây kích ứng. Thân chốt bằng vàng hoặc vật liệu dùng trong y tế giúp da tai đỡ ngứa, đỏ. Bông tai thân chốt hợp kim mạ dễ gây khó chịu hơn với da đã nhạy.
Chọn mặt dây và khoá dây chuyền
Mặt dây nhỏ, nhẹ, ổ bao viền. Mặt dây một viên đá màu cỡ vừa, ổ bao viền ôm mép đá, không chấu nhọn, ít móc vào áo len hay khăn. Mặt dây quá lớn đè lên ngực và đung đưa đập vào mép bàn khi cúi.
Dây đủ chắc. Dây quá mảnh dễ rối và đứt, người lớn tuổi khó gỡ rối. Dây mắt xích vừa phải, mềm, không xoắn là lựa chọn dễ sống.
Khoá lớn dễ cầm. Khoá tôm cỡ lớn có cần gạt dễ bấm hơn khoá vòng lò xo nhỏ. Một số khoá nam châm hoặc khoá xoay giúp người tay yếu tự đeo, nhưng cần chọn loại có chốt an toàn để không tự bung khi bị kéo.
Độ dài đủ để tự xoay khoá ra trước. Dây dài hơn một chút, khoảng ngang xương quai xanh hoặc hơn, cho phép người đeo xoay khoá ra trước ngực để cài rồi xoay ra sau, thay vì phải với tay ra sau gáy.
Tránh dây quá ngắn sát cổ. Vòng ôm sát gốc cổ dễ cấn khi người lớn tuổi cúi, nằm, hay mặc áo cổ cao mùa lạnh, và khó cài khoá sau gáy. Dây ngang xương quai xanh hoặc dài hơn thường thoải mái hơn.
Khoá có màu tương phản. Một số người chọn khoá có chi tiết màu hoặc kích thước dễ thấy, để mắt kém vẫn nhìn ra chỗ cài. Đây là chi tiết nhỏ nhưng giúp người đeo tự lập hơn.
Loại đá và màu đá dễ đeo, dễ nhìn
Người lớn tuổi thường ít để ý kiểm đá, nên đá bền, ít đòi chăm là lựa chọn hợp lý. Màu đá cũng nên dễ thấy với mắt đã kém nhạy màu và tương phản. Bảng dưới gom các gợi ý chung:
| Nhóm đá | Độ bền khi đeo thường | Ghi chú về màu |
|---|---|---|
| Ruby, sapphire | Rất bền | Đỏ, xanh đậm rõ trên da; sapphire có cả hồng, vàng |
| Garnet | Bền | Đỏ sẫm, có thể trông tối ở cỡ nhỏ dưới đèn yếu |
| Thạch anh tím, citrine | Khá bền | Tím, vàng sáng dễ thấy; hợp làm mặt dây cỡ vừa |
| Aquamarine, topaz xanh | Khá bền | Xanh nhạt trang nhã nhưng ít nổi trên da sáng |
| Opal, ngọc lam | Cần chăm | Đẹp nhưng sợ hoá chất, va đập; hợp món ít đeo |
Mắt người lớn tuổi thường kém phân biệt các sắc xanh và tím nhạt, trong khi đỏ, vàng, xanh đậm vẫn rõ. Nếu món trang sức là để người đeo tự ngắm và vui, màu đậm, tươi thường được đón nhận hơn màu pastel.
Bông tai và mặt dây làm đôi: đeo chung cho gọn
Người lớn tuổi thường thích một bộ đơn giản, đeo hằng ngày, không phải nghĩ phối gì với gì. Một đôi nụ đá màu và một mặt dây cùng loại đá, cùng kim loại là bộ dễ dùng nhất: sáng nào cũng đeo đúng hai món đó, đi chợ, đi chùa, đi đám cưới đều hợp. Nếu đá tự nhiên khó tìm hai viên khớp màu với mặt dây, chọn mặt dây đậm hơn nụ một chút vẫn hài hoà, vì mặt dây nằm xa mặt hơn.
Kích thước nên vừa phải. Nụ khoảng 4–5 mm và mặt dây một viên cỡ vừa thường đủ thấy màu mà không nặng. Ổ bao viền cho cả hai món giúp đá ít móc vào khăn, áo len, và cũng an toàn hơn khi ông bà bế chắt nhỏ. Màu kim loại theo thói quen của người đeo; nhiều cụ bà quen vàng vàng và thấy ấm áp với đá đỏ, xanh lục, tím.
Cuối cùng, nên để bộ trang sức trong một hộp nhỏ có ngăn, đặt ở chỗ quen tay, gần gương. Người lớn tuổi hay quên chỗ cất; một chỗ cố định giúp họ tự lấy, tự đeo, và con cháu cũng biết tìm ở đâu khi cần mang đi sửa.
Đi khám, nằm viện và chăm sóc hằng ngày
Trước khi chụp X-quang, chụp cộng hưởng từ hay làm thủ thuật, nhân viên y tế thường yêu cầu tháo hết trang sức kim loại. Với người lớn tuổi hay phải đi khám, món dễ tháo và một chiếc túi vải nhỏ có khoá kéo để cất tạm sẽ giúp tránh thất lạc. Khi nằm viện, nhiều gia đình chọn cất trang sức giá trị ở nhà, chỉ để người bệnh đeo một món nhỏ ít giá trị nếu họ muốn.
Con cháu có thể giúp kiểm trang sức của ông bà định kỳ, khi đến thăm. Nhìn đá dưới đèn sáng, lắc nhẹ nghe tiếng lạch cạch, kiểm khoá dây và nút bông tai. Mắt kém thì người đeo khó thấy đá đã lỏng hay chấu đã cong; một lần kiểm năm phút vài tháng một lần đủ để phát hiện sớm.
Nếu người lớn tuổi có bệnh về da, bệnh tiểu đường hay đang dùng thuốc làm da dễ trầy, vết đỏ, ngứa quanh lỗ tai hay vùng cổ cần được để ý hơn bình thường. Thấy vết loét, sưng đỏ kéo dài, hãy tháo trang sức và hỏi bác sĩ thay vì tự bôi thuốc theo lời truyền miệng.
Trang sức đeo lâu năm của người lớn tuổi hay bám bụi, kem, xà phòng ở mặt sau. Rửa nhẹ bằng nước ấm, xà phòng dịu và bàn chải mềm, rồi lau khô. Với ông bà có da nhạy, việc vệ sinh trang sức cũng giúp giảm ngứa, đỏ ở vùng tiếp xúc.
Khi chọn làm quà mừng thọ, quà cho cha mẹ
Một món trang sức đá màu làm quà cho người lớn tuổi sẽ được đeo nhiều hơn nếu người tặng nghĩ tới cách dùng thật:
- Hỏi khéo xem ông bà, cha mẹ có còn đeo bông tai, dây chuyền thường ngày không, đeo món gì, để chọn đúng loại.
- Xem lỗ tai của người nhận: lỗ đã giãn nhiều thì chọn nụ có nút đĩa hoặc khuyên ôm tai, tránh bông tai treo.
- Chọn kim loại theo món người nhận đang đeo; nhiều người lớn tuổi quen vàng vàng và thấy vàng trắng lạ mắt.
- Tránh món quá giá trị nếu người nhận hay lo mất, vì lo quá thì sẽ cất đi không đeo.
- Đeo thử và hướng dẫn cách cài khoá ngay khi tặng; người nhận tự cài được một lần trước mặt bạn thì mới hay đeo.
- Ghi tên loại đá vào thiệp hoặc túi đựng, để con cháu sau này biết món đó là gì và chăm cho đúng.
Món trang sức cho ông bà, cha mẹ thường trở thành kỷ vật trong nhà. Giữ phiếu mua, ghi chú loại đá và kim loại cùng hộp đựng sẽ giúp con cháu đời sau biết rõ món đồ mình đang giữ.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi lỗ tai giãn dài thì đeo bông tai gì?
Nụ nhỏ ổ thấp với nút đĩa rộng phía sau là lựa chọn dễ nhất, vì nút đĩa đỡ dái tai và không tuột qua lỗ giãn. Khuyên ôm tai khoá bấm cũng là một lựa chọn. Lỗ tai đã rách hay giãn quá nhiều nên hỏi bác sĩ da liễu về cách xử lý.
Khoá dây chuyền nào dễ cài cho người tay run?
Khoá tôm cỡ lớn, khoá nam châm có chốt an toàn hoặc khoá xoay thường dễ thao tác hơn khoá vòng lò xo nhỏ. Dây dài hơn một chút giúp người đeo xoay khoá ra trước ngực để cài. Nên để người nhận tự thử trước khi chọn.
Đá màu nào hợp với người lớn tuổi?
Đá bền như ruby, sapphire, garnet, thạch anh ít đòi chăm, hợp người không muốn để tâm nhiều. Màu đậm, tươi như đỏ, xanh đậm, vàng thường dễ nhìn hơn màu xanh tím nhạt với mắt đã kém. Đá mềm như opal, ngọc lam hợp món ít đeo hơn.
Có nên tặng bông tai giọt cho bà đi đám cưới cháu không?
Nếu bà vẫn quen đeo và dái tai còn chắc, một đôi giọt ngắn nhẹ đeo vài giờ là ổn. Với dái tai đã mỏng, lỗ đã giãn, nụ đá màu cỡ vừa trông vẫn trang trọng mà không kéo tai. Có thể chuẩn bị cả hai để bà chọn trong ngày.
Đi nằm viện có nên để người lớn tuổi đeo trang sức không?
Nhiều gia đình cất trang sức giá trị ở nhà và chỉ để người bệnh đeo món nhỏ ít giá trị nếu họ muốn. Khi chụp chiếu, làm thủ thuật, nhân viên y tế thường yêu cầu tháo hết. Một chiếc túi nhỏ có khoá kéo giúp cất tạm, tránh thất lạc.
Con cháu nên kiểm trang sức của ông bà thế nào?
Mỗi vài tháng, nhìn đá dưới đèn sáng xem có viên nào nghiêng hay lỏng, lắc nhẹ nghe tiếng lạch cạch, kiểm khoá và nút bông tai. Rửa nhẹ mặt sau bằng nước ấm và xà phòng dịu. Thấy đá lỏng thì mang đi sửa sớm trước khi rơi mất.