Nghiệm thu trang sức đá màu đặt làm là kiểm tra món đồ khi nhận từ thợ để xác nhận ba điều: đúng viên đá của bạn, đúng như mẫu đã duyệt, và tay nghề đạt yêu cầu để đeo lâu dài. Đây là lúc cuối cùng để chỉ ra điều chưa ổn khi món đồ còn ở quầy, trước khi bạn ký nhận và mang về.
Việc đối chiếu viên đá đã được nói ở phần biên nhận. Bài này tập trung vào phần tay nghề: ổ có giữ đá vững không, chấu có đều không, chiều cao và độ cân đối, mặt sau có được làm kỹ không, cỡ và khoá. Mỗi điểm đi kèm cách tự kiểm bằng mắt, tay và một chiếc kính lúp.
Chuẩn bị trước khi đi nhận
Nghiệm thu tốt bắt đầu từ ở nhà, trước khi tới quầy. Một vài thứ nhỏ giúp việc nghiệm thu nhanh và chắc:
- Ảnh viên đá trước khi giao, biên nhận, bản vẽ hoặc ảnh mẫu đã duyệt.
- Một chiếc kính lúp nhỏ, hoặc điện thoại có chế độ chụp cận.
- Một mảnh vải mềm màu trắng để đặt món đồ lên khi xem.
- Thời gian: đừng đi nhận trong lúc vội, nghiệm thu cần mười, mười lăm phút.
- Nếu là nhẫn, đeo đúng ngón sẽ đeo; nếu là mặt dây, mặc áo có cổ bạn hay mặc.
- Danh sách điểm cần kiểm, có thể chính là các mục trong bài này.
- Món trang sức bạn định đeo cùng, như nhẫn cưới đeo cạnh nhẫn mới hay dây chuyền đang có, để thử xem hai món có cạ vào nhau không.
Nếu tiệm đông, hãy đề nghị một góc yên tĩnh hoặc hẹn giờ vắng hơn. Một tiệm làm ăn tử tế sẽ hiểu việc khách muốn kiểm kỹ món đặt làm.
So với mẫu đã duyệt
Đặt bản vẽ hoặc ảnh mẫu sáp đã duyệt cạnh món thật. So tổng thể trước: dáng, tỉ lệ giữa viên đá và phần kim loại, độ dày thân, số chấu, kiểu viền. Món đúc từ mẫu sáp hay mẫu in thường rất sát mẫu; khác biệt lớn thường đến từ bước hoàn thiện, như đánh bóng quá tay làm mỏng chi tiết, hay thay đổi được thợ tự quyết mà chưa hỏi bạn.
Màu kim loại cũng nên kiểm. Vàng vàng có nhiều sắc độ tuỳ hợp kim; vàng trắng có phủ hay không phủ trông khác nhau rõ. So với mẫu kim loại bạn đã chọn ở tiệm, hoặc với món trang sức bạn mang theo nếu muốn cùng màu. Với bộ trang sức làm theo đợt, mang món đợt trước tới để so.
Kích thước tổng thể cũng nên đo lại bằng thước: bề rộng mặt dây, chiều dài bông tai, bản nhẫn. Vài phần mười milimét không đáng bàn, nhưng chênh lệch rõ so với bản vẽ là điều nên hỏi.
Nếu món thật khác mẫu ở điểm bạn thấy quan trọng, hãy chỉ ra cụ thể và hỏi lý do. Đôi khi thợ thay đổi vì lý do kỹ thuật chính đáng, như thêm một chấu vì viên đá có góc mẻ. Một lời giải thích hợp lý cộng với việc được báo trước thì dễ chấp nhận; một thay đổi không được báo thì bạn có quyền yêu cầu xem xét lại.
Ổ và chấu: viên đá có vững không
Đá không xoay, không lắc. Dùng đầu móng tay đẩy nhẹ viên đá theo nhiều hướng. Đá nạm tốt không nhúc nhích. Lắc món đồ sát tai, không được có tiếng lạch cạch.
Chấu đều nhau. Nhìn từ trên xuống, các chấu cách đều quanh viên đá, cùng độ dày, cùng độ dài phủ lên mép. Một chấu ngắn hơn hay mảnh hơn hẳn là điểm yếu sẽ hỏng trước.
Chấu ôm sát đá. Nhìn nghiêng qua kính lúp, giữa đầu chấu và mặt đá không được có khe hở. Khe hở là chỗ móc vào vải và cũng là dấu hiệu chấu chưa được ép đủ.
Đầu chấu được làm tròn. Rê đầu ngón tay qua các chấu, không được sắc cạnh, không móc vào sợi vải khi bạn rê một mảnh khăn qua.
Viền bao đều. Với ổ bao viền, viền kim loại ôm đều quanh đá, không có chỗ hở, chỗ gợn sóng hay vết dụng cụ trên mặt đá.
Đá nằm ngay. Nhìn nghiêng ở nhiều góc, mặt bàn của viên đá phải song song với mặt ổ, không kênh một bên.
Chiều cao, cân đối và cảm giác khi đeo
So chiều cao ổ với điều đã thoả thuận. Với nhẫn, đeo vào và nhìn nghiêng: viên đá chìa khỏi ngón tay bao nhiêu, có khớp với mẫu đã duyệt không. Thử luồn tay vào túi quần, kéo một chiếc găng tay hay cầm một chiếc ly: ổ có vướng không. Nhẫn ổ cao hơn dự kiến nhiều có thể cần sửa trước khi bạn mang về.
Với mặt dây, treo lên dây và để tự do: mặt dây có đứng thẳng không, có lật hay nghiêng không. Với bông tai, đeo vào và nhìn trong gương: hai chiếc có cao bằng nhau không, viên đá có hướng ra ngoài hay cúi mặt xuống không.
Cảm giác cũng quan trọng như hình thức. Đeo món đồ vài phút ngay tại quầy. Nhẫn có cấn ở mặt trong không, nhất là chỗ ổ chạm ngón bên cạnh. Mặt dây có cạnh nào cứa vào da không. Bông tai có nặng hơn bạn nghĩ không. Những điều này dễ bị bỏ qua khi chỉ nhìn món đồ trên khay.
Những lỗi hay gặp và cách xử lý thường thấy
Bảng dưới gom các lỗi tay nghề hay gặp khi nhận món đặt làm, và hướng xử lý thường thấy. Mỗi tiệm có chính sách riêng; điều cần là nói ra ngay tại quầy.
| Lỗi | Thường xử lý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đá lỏng, xoay | Siết lại chấu hoặc viền ngay | Không nhận về khi đá còn lỏng |
| Chấu không đều, một chấu mảnh | Làm lại chấu | Chấu mảnh là chỗ hỏng đầu tiên |
| Khe hở giữa chấu và đá | Ép lại chấu | Kiểm lại sau khi ép, xem đá có mẻ không |
| Đầu chấu sắc | Mài tròn, đánh bóng lại | Thường làm nhanh tại chỗ |
| Ổ cao hơn mẫu nhiều | Bàn lại với thợ; có thể phải làm lại ổ | Đối chiếu bản vẽ đã duyệt |
| Vết dụng cụ trên kim loại | Đánh bóng lại | Che đá khi đánh bóng nếu đá mềm |
| Cỡ nhẫn sai | Chỉnh cỡ | Hỏi có tháo đá trước khi hàn không |
Với lỗi nhỏ, đa số tiệm sửa ngay hoặc hẹn lại trong vài ngày. Với lỗi lớn, như sai mẫu hay sai chiều cao nhiều, hãy dựa vào bản vẽ đã duyệt và biên nhận để bàn, và ghi lại thoả thuận mới.
Cỡ, khoá và các phần chuyển động
Cỡ nhẫn. Đeo vào ngón, nhẫn qua được khớp ngón với lực vừa phải và không xoay quá tự do. Nhẫn có đá chủ nặng dễ xoay úp đá vào lòng bàn tay nếu hơi rộng; báo thợ nếu thấy vậy.
Độ dài dây. Mặt dây nằm đúng chỗ đã định trên ngực khi đeo với áo bạn hay mặc.
Khoá dây, khoá lắc. Mở đóng vài lần, kéo hai đầu khi đã khoá. Khoá phải bật rõ, không tự mở. Nếu có chốt phụ, kiểm chốt phụ hoạt động.
Chốt bông tai. Thân chốt thẳng, nút sau ôm chặt; với chốt vặn, ren vào trơn, không kẹt. Đeo vào tháo ra vài lần.
Bản lề, khoen. Mặt dây có khoen bản lề, khuyên tai có bản lề: mở đóng nhẹ nhàng, không lỏng lẻo, khép kín khi đóng.
Đeo cạnh món khác. Nhẫn mới đeo cạnh nhẫn cũ: ổ có chạm vào nhẫn bên cạnh không, nhẫn có nằm sát nhau được không. Va chạm liên tục giữa hai món làm mòn chấu và trầy đá nhanh hơn bạn nghĩ.
Mặt sau và những chỗ khuất
Mặt sau của trang sức là nơi thể hiện tay nghề rõ nhất, vì đó là chỗ người làm ẩu thường bỏ qua. Lật món đồ lên, nhìn qua kính lúp. Đáy ổ nên được đánh bóng sạch, không còn ba via kim loại, không có lỗ rỗ từ quá trình đúc. Nếu ổ hở đáy, phải nhìn thấy được đáy viên đá và chỗ đó phải sạch, không dính keo, không dính bột đánh bóng.
Chỗ thân nhẫn nối với ổ, chỗ khoen nối với mặt dây, chỗ thân chốt hàn vào bông tai là những mối hàn quan trọng. Mối hàn tốt liền mạch, không có lỗ, không thấy đường nối rõ. Mối hàn rỗ hay có vệt đổi màu là chỗ dễ gãy về sau.
Nếu có chữ khắc bên trong nhẫn hay mặt sau mặt dây, đọc kỹ từng ký tự, kiểm cả dấu tiếng Việt. Lỗi chính tả khắc trên kim loại rất khó sửa sau khi đã mang về; nhiều tiệm có thể khắc lại hoặc mài đi khắc mới nếu phát hiện ngay.
Trước khi ký nhận
Gom các bước cuối lại để không bỏ sót:
- Đối chiếu viên đá với ảnh và mô tả đã ghi, như phần biên nhận đã hướng dẫn.
- Kiểm ổ, chấu, độ cao, mặt sau theo các mục ở trên.
- Đeo thử vài phút, đi lại, cúi người, cầm nắm đồ vật.
- Hỏi tiệm về bảo hành: thời gian siết chấu, đánh bóng miễn phí, điều kiện sửa lại.
- Hỏi cách vệ sinh phù hợp với loại đá này và những gì nên tránh.
- Ghi mọi điểm còn chưa ổn vào biên nhận cùng hướng xử lý đã thống nhất, rồi mới ký.
- Nhận lại các viên đá không dùng tới, phần kim loại thừa nếu có, và giấy tờ đi kèm.
Chụp ảnh món trang sức hoàn chỉnh từ nhiều góc ngay khi nhận. Bộ ảnh này là hiện trạng ban đầu của món đồ, dùng cho bảo hành và cho các lần kiểm định kỳ về sau.
Câu hỏi thường gặp
Phát hiện lỗi sau khi đã mang về thì sao?
Liên hệ tiệm càng sớm càng tốt, mang theo món đồ, biên nhận và ảnh lúc nhận. Nhiều tiệm vẫn sửa lỗi tay nghề trong thời gian bảo hành. Khó hơn là chứng minh lỗi có từ trước hay do đeo; vì vậy nghiệm thu kỹ tại quầy vẫn là cách tốt nhất.
Đá hơi xoay trong ổ có phải lỗi lớn không?
Đó là dấu hiệu chấu hoặc viền chưa giữ chặt, và đá có thể rơi sau một thời gian. Không nên nhận về khi đá còn xoay. Đề nghị thợ siết lại ngay và kiểm lại trước mặt bạn.
Nhẫn ổ cao hơn bản vẽ có được đòi làm lại không?
Tuỳ mức chênh và thoả thuận lúc duyệt mẫu. Nếu bản vẽ có ghi chiều cao và món thực tế khác nhiều, bạn có cơ sở để đề nghị chỉnh. Nếu bản vẽ không ghi, hãy bàn với thợ hướng chỉnh hợp lý và rút kinh nghiệm ghi rõ cho lần sau.
Cần kính lúp loại nào để tự kiểm?
Một kính lúp cầm tay phóng đại khoảng mười lần là đủ cho việc xem chấu, mối hàn và dấu nhận dạng trên đá. Điện thoại có chế độ chụp cận cũng giúp được phần nào. Điều quan trọng là có ánh sáng đủ mạnh và nhìn từ nhiều góc.
Có nên nhờ người khác cùng đi nhận không?
Nếu bạn không quen kiểm trang sức, đi cùng một người có kinh nghiệm hoặc ít nhất một người cẩn thận sẽ giúp nhìn ra điều bạn bỏ sót. Họ cũng là người chứng kiến nếu cần ghi thêm thoả thuận vào biên nhận.
Bao lâu sau khi nhận nên mang đi kiểm lại?
Sau vài tuần đeo đầu tiên, nhiều người mang món đặt làm quay lại để thợ kiểm chấu, vì chấu có thể lún nhẹ sau thời gian đầu. Sau đó, kiểm định kỳ theo mức độ đeo, thường vài tháng đến một năm một lần với món đeo hằng ngày.