Với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới ba tuổi, trang sức có đá màu nhỏ, hạt xâu dây hay mặt dây đeo cổ đều mang nguy cơ hóc dị vật và siết cổ; vì vậy quà đá màu cho bé nên là món để dành, cất cho đến khi con đủ lớn, hoặc món chỉ đeo khi có người lớn trông và tháo ra trước khi ngủ. Nếu tặng món để đeo, chọn kiểu không có chi tiết rời, đá nạm chắc, khoá chắc, và hỏi ý bố mẹ bé trước.
Ở nhiều gia đình Việt, tặng trang sức cho bé trong dịp đầy tháng, thôi nôi, sinh nhật là tập quán quen thuộc, thường là lắc, vòng, kiềng bằng vàng, bạc. Bài này bàn riêng về trang sức có đá màu: vì sao đá làm tăng rủi ro, món nào có thể tặng, cách biến món quà thành một kỷ vật để dành cho con lớn lên, và những điều bố mẹ nên kiểm khi nhận quà. Các thông tin về an toàn ở đây là nguyên tắc chung; mọi băn khoăn về sức khoẻ của bé nên hỏi bác sĩ nhi.
Vì sao đá màu làm tăng rủi ro với trẻ nhỏ
Trẻ nhỏ khám phá thế giới bằng miệng. Một viên đá nhỏ lỏng khỏi ổ, một hạt tuột khỏi dây, một chiếc chốt bông tai rơi ra đều có thể vào miệng trong vài giây. Hóc dị vật là một tai nạn được các tổ chức y tế nhi khoa cảnh báo thường xuyên ở trẻ nhỏ. Trang sức người lớn được thiết kế cho người lớn đeo, không tính tới việc bị cắn, kéo, mút; chấu giữ đá có thể cong khi bé cắn, keo giữ hạt có thể bong khi ướt nước bọt.
Rủi ro thứ hai là siết. Dây chuyền, vòng cổ, chuỗi hạt đeo cổ có thể vướng vào thành cũi, góc giường, đồ chơi, hoặc bị kéo trong khi bé ngủ hay chơi với anh chị. Nhiều hướng dẫn an toàn trẻ em khuyên không cho trẻ nhỏ đeo bất kỳ thứ gì quanh cổ khi ngủ và khi không có người lớn trông.
Rủi ro thứ ba là da và chất liệu. Da trẻ nhỏ nhạy hơn; một số kim loại trong hợp kim có thể gây kích ứng với người nhạy cảm. Trang sức thời trang giá rẻ có thể dùng hợp kim không rõ nguồn gốc. Khi có dấu hiệu kích ứng, tháo trang sức ra và hỏi bác sĩ, không tự kết luận nguyên nhân.
Không có lý do gì để bỏ hẳn tập quán tặng trang sức cho bé. Chỉ cần đổi cách nghĩ: món quà không phải để bé đeo ngay, mà là món để dành, đi cùng bé qua năm tháng.
Những món nên tránh tặng để bé đeo
Chuỗi hạt đá xâu dây. Dây có thể đứt, hạt rơi vãi. Đây là kiểu món rủi ro cao nhất với trẻ nhỏ, kể cả các chuỗi hạt được giới thiệu là dành riêng cho trẻ.
Dây chuyền có mặt đá nhỏ. Vừa có nguy cơ siết, vừa có nguy cơ mặt dây hoặc đá rơi ra. Nếu muốn tặng mặt dây, hãy tặng để cất.
Bông tai đính đá có chốt rời. Chốt và khoá sau là những chi tiết nhỏ dễ tuột. Với bé đã xỏ lỗ tai, nhiều bố mẹ chọn bông tai có khoá kín, không chốt rời; nên hỏi ý bố mẹ bé trước.
Lắc, vòng có đá nạm chấu nhô cao. Chấu cao dễ móc vào quần áo, cào da bé hoặc da người bế, và chấu cong khi bị cắn có thể làm rơi đá.
Trang sức đính keo. Nước bọt, nước tắm và việc bé cắn mút làm keo yếu nhanh. Hạt hay mảnh đá đính keo có thể bong ra.
Đồ có chuông, hạt lục lạc nhỏ. Dù không phải đá màu, những chi tiết này hay đi kèm lắc trẻ em và cũng là dị vật nhỏ có thể tách ra.
Món quà đá màu cho bé theo từng cách dùng
Bảng dưới gợi ý cách phân loại món quà theo cách bé sẽ dùng. Mục đích là giúp người tặng và bố mẹ thống nhất ngay từ đầu món nào để cất, món nào có thể đeo và đeo khi nào.
| Cách dùng | Món hợp | Điều kiện |
|---|---|---|
| Để dành tới khi con lớn | Mặt dây một viên đá, nhẫn nhỏ, bông tai, viên đá rời trong hộp | Cất trong hộp kín, kèm thẻ ghi tên đá và dịp tặng |
| Đeo trong dịp lễ, ngắn | Lắc tay không đá hoặc đá nạm bao viền kín, khoá chắc | Có người lớn trông, tháo ngay sau dịp lễ |
| Trẻ lớn hơn, biết giữ đồ | Bông tai khoá kín, mặt dây ngắn, nhẫn vừa tay | Tuỳ độ tuổi và ý bố mẹ; vẫn tháo khi ngủ, chơi thể thao |
| Trưng, kỷ niệm | Viên đá rời trong hộp kính nhỏ, khung kỷ niệm có đá | Đặt xa tầm với của bé |
Không có mốc tuổi chung cho việc bé được đeo trang sức có đá; điều đó tuỳ vào sự phát triển của từng bé và quyết định của bố mẹ. Người tặng nên nói rõ ý định khi trao, ví dụ "món này để mẹ cất cho bé", để bố mẹ không cảm thấy phải đeo cho con trong ngày nhận quà.
Biến món quà thành kỷ vật để dành
Một viên đá màu tặng bé khi đầy tháng có thể thành một món rất đặc biệt nếu được chuẩn bị như một kỷ vật. Cách làm hay gặp là tặng một mặt dây hoặc một chiếc nhẫn nhỏ có viên đá màu, đặt trong hộp đẹp kèm một tấm thẻ ghi: tên bé, ngày tặng, dịp tặng, người tặng, tên đá. Nhiều năm sau, khi bé lớn và đeo món đồ đó, tấm thẻ là câu chuyện mà con được nghe.
Một cách khác là tặng viên đá rời. Viên đá nhỏ, dễ cất, không có chi tiết kim loại nào cần chăm, và khi con lớn có thể làm thành nhẫn, mặt dây, bông tai theo sở thích của chính con. Cách này tránh được chuyện kiểu dáng lỗi mốt sau mười mấy năm. Chọn đá bền như sapphire, ruby, spinel, garnet sẽ giúp viên đá chịu được những lần chế tác sau này.
Nếu muốn món quà gắn với một tập quán văn hoá, có thể chọn đá tháng sinh của bé, nói rõ đó là một tập quán chứ không gắn với lời hứa nào về tương lai của con. Hoặc chọn màu đá theo một kỷ niệm của gia đình, như màu áo bà mặc trong ngày bé chào đời. Câu chuyện đi kèm làm món quà có hồn hơn bất kỳ ý nghĩa nào được gán sẵn.
Bố mẹ nhận quà: kiểm và cất thế nào
Khi bé nhận nhiều quà trang sức trong dịp đầy tháng, thôi nôi, bố mẹ nên có một cách sắp xếp rõ ràng. Gợi ý:
- Ghi lại từng món: ai tặng, món gì, chất liệu, có đá gì. Chụp ảnh từng món. Danh sách này có ích cả khi cảm ơn lẫn khi sau này kể cho con.
- Kiểm từng món có đá: đá có lỏng không, chấu có nhô cao không, khoá có chắc không, có chi tiết nhỏ nào dễ tách ra không.
- Phân loại: món để cất, món có thể đeo trong dịp ngắn có người lớn trông, món cần sửa trước khi đeo.
- Cất món để dành trong hộp kín, xa tầm với của bé và của anh chị nhỏ, ở nơi khô ráo.
- Với món đeo ngắn: luôn tháo ra sau dịp lễ, trước khi bé ngủ, trước khi tắm.
- Nếu bé có dấu hiệu kích ứng da ở chỗ đeo, tháo ngay và hỏi bác sĩ.
Không cần cảm thấy áy náy với người tặng khi không cho bé đeo món quà. Phần lớn người tặng sẽ hiểu khi bố mẹ giải thích vì an toàn của bé. Một tấm ảnh chụp món quà đặt cạnh bé, gửi người tặng kèm lời cảm ơn, là cách đáp lại chu đáo.
Người tặng nên chuẩn bị gì kèm món quà
Món quà đá màu cho bé đi kèm vài thứ nhỏ sẽ giúp bố mẹ giữ gìn tốt hơn và giúp câu chuyện của món quà không bị quên. Những thứ nên có:
- Hộp cứng có nắp đóng chắc, đủ kín để cất lâu năm, không phải túi giấy hay hộp nhựa mỏng.
- Tấm thẻ ghi tên bé, dịp tặng, ngày tặng, người tặng và tên đá; viết tay nếu được, vì chữ viết tay của ông bà, cô dì là phần kỷ niệm riêng.
- Thông tin chất liệu: tuổi vàng hoặc loại bạc, đá tự nhiên hay tổng hợp, có xử lý gì; xin người bán ghi rõ trên hoá đơn hay phiếu.
- Một dòng dặn ngắn về an toàn: món này để cất hoặc chỉ đeo ngắn khi có người lớn trông.
- Một dòng dặn về cách giữ: cất nơi khô, tránh va đập, lau bằng khăn mềm khi lấy ra.
- Hoá đơn hoặc phiếu đổi trong phong bì riêng, phòng khi bố mẹ muốn đổi sang món hợp với bé hơn.
Những thứ này không tốn kém nhưng cho thấy người tặng đã nghĩ tới bé chứ không chỉ tới vẻ đẹp của món đồ. Bố mẹ bé thường nhớ lâu những món quà được chuẩn bị chu đáo như vậy.
Quà đá màu cho trẻ lớn hơn
Khi trẻ lớn hơn, biết tự giữ đồ và không còn cho đồ vào miệng, trang sức đá màu có thể trở thành món con được đeo thật. Với lứa tuổi tiểu học, những món đơn giản như đôi bông tai nụ đá nhỏ khoá kín, chiếc mặt dây ngắn, chiếc nhẫn nhỏ vừa tay thường hợp. Màu đá có thể theo sở thích của chính trẻ; trẻ ở tuổi này thường có màu yêu thích rất rõ ràng.
Một vài lưu ý thực tế: trẻ chạy nhảy, chơi thể thao nhiều, nên chọn đá bền và kiểu nạm thấp. Trẻ đi học có thể làm rơi, làm mất, nên món quà không nên quá đắt để mất rồi không ai buồn quá mức. Nhiều trường có quy định về việc đeo trang sức; bố mẹ nên kiểm tra trước. Trang sức nên được tháo ra khi bơi, khi chơi thể thao đối kháng và khi ngủ.
Món quà đá màu đầu đời cũng là dịp để dạy trẻ giữ gìn đồ của mình: cất vào hộp riêng, lau nhẹ khi bẩn, báo bố mẹ khi thấy đá lỏng. Những thói quen nhỏ này đi cùng trẻ lâu hơn chính món đồ.
Câu hỏi thường gặp
Tặng bé đầy tháng một chiếc lắc tay có đá được không?
Được nếu hiểu đây là món để dành hoặc chỉ đeo ngắn trong buổi lễ có người lớn trông. Nên chọn lắc khoá chắc, không có chi tiết rời, đá nạm kín. Nói với bố mẹ bé rằng món này để cất, để họ không cảm thấy phải đeo cho bé hằng ngày.
Bé đã xỏ lỗ tai, tặng bông tai đá màu có ổn không?
Nên hỏi ý bố mẹ bé trước. Nếu tặng, chọn kiểu khoá kín không có chốt rời, đá nhỏ nạm chắc, ổ thấp. Bố mẹ cần kiểm định kỳ khoá và đá. Với trẻ còn nhỏ, nhiều gia đình chọn kiểu bông tai đơn giản không đá cho đến khi con lớn hơn.
Có nên chọn đá tháng sinh của bé làm quà không?
Có thể, như một tập quán văn hoá thú vị để kể cho con sau này. Không nên gắn món quà với lời hứa về sức khoẻ hay tương lai của bé. Nếu đá tháng sinh của bé là loại mềm hoặc cần chăm kỹ, có thể chọn món để dành thay vì món đeo.
Tặng viên đá rời cho bé có kỳ lạ không?
Không. Viên đá rời trong hộp nhỏ kèm thẻ ghi dịp tặng là món để dành gọn, bền và linh hoạt. Khi con lớn, gia đình có thể làm thành món trang sức con thích. Nên chọn đá bền như sapphire, ruby, spinel, garnet để viên đá chịu được việc chế tác sau này.
Làm sao biết trang sức trẻ em có an toàn về chất liệu không?
Hỏi người bán về thành phần kim loại, ưu tiên vàng, bạc có tuổi rõ ràng từ nơi bán uy tín. Tránh trang sức thời trang không rõ nguồn gốc cho trẻ nhỏ. Nếu bé có dấu hiệu kích ứng, tháo ra và hỏi bác sĩ nhi hoặc bác sĩ da liễu.
Người tặng muốn bé đeo món quà trong buổi tiệc, nên làm sao?
Có thể đeo cho bé chụp ảnh trong thời gian ngắn, có người lớn ngồi cạnh, rồi tháo ra cất ngay. Tránh để bé đeo khi ngủ, khi được nhiều người bế chuyền tay hay khi bé đang bú. Giải thích nhẹ nhàng với người tặng là vì an toàn của bé.