Trang sức gia đình là món có nhiều viên đá nhỏ, mỗi viên đại diện cho một người con hoặc người cháu, thường chọn theo đá tháng sinh hoặc theo màu riêng của từng người, xếp trên nhẫn, mặt dây hay vòng tay. Đây là món quà nhiều gia đình chọn tặng mẹ, tặng bà vào sinh nhật, mừng thọ hay một ngày đặc biệt, vì nó kể được câu chuyện của cả nhà trong một món đồ.
Ý tưởng đơn giản nhưng khi bắt tay làm sẽ có nhiều câu hỏi: chọn đá theo tháng sinh hay theo màu, xếp đá theo thứ tự nào, đá tháng sinh của một người là loại mềm thì sao, nhà có năm người con thì nhẫn có quá to không, sau này có thêm cháu thì thêm đá thế nào. Bài này đi qua từng câu hỏi, để món quà vừa đẹp, vừa bền, vừa không làm ai trong nhà thấy mình bị bỏ sót.
Chọn đá: theo tháng sinh hay theo màu riêng
Cách phổ biến nhất là chọn đá tháng sinh của mỗi người con. Lợi thế của cách này là có sẵn một quy ước dễ hiểu: nhìn vào viên đá là biết đó là ai. Nhưng cần nhớ rằng danh sách đá tháng sinh có nhiều bản khác nhau, bản truyền thống và bản hiện đại, khác nhau theo nước; cùng một tháng có thể có hai ba loại đá. Gia đình nên thống nhất dùng một bản và ghi lại cho rõ.
Cách thứ hai là chọn màu riêng cho từng người theo sở thích, ví dụ người con cả thích xanh lam, người con thứ thích xanh lục. Cách này cho món đồ có tính cá nhân hơn và giúp tránh vấn đề hai người cùng tháng sinh có cùng một viên đá. Nhược điểm là người ngoài nhìn vào không đọc được quy ước, nên tấm thẻ đi kèm món quà càng quan trọng.
Cách thứ ba là kết hợp: chọn đá theo tháng sinh nhưng cho phép thay bằng đá khác cùng màu khi đá chính quá mềm hoặc quá đắt. Ví dụ đá tháng 10 trong một số danh sách là opal, mềm và cần chăm kỹ; trên một chiếc nhẫn đeo hằng ngày, gia đình có thể chọn tourmaline hồng, vốn cũng xuất hiện trong một số danh sách cho tháng này. Ghi rõ lựa chọn này trong thẻ kèm quà.
Số viên đá và kiểu món phù hợp
Số người con, người cháu quyết định kiểu món nào hợp nhất. Bảng dưới gợi ý sơ bộ; thợ có thể tư vấn thêm theo cỡ đá và tay người đeo.
| Số viên | Kiểu món hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| 2 đến 3 | Nhẫn một hàng đá, mặt dây đá xếp dọc | Đá có thể lớn hơn một chút, dễ nhìn màu |
| 4 đến 6 | Nhẫn một hàng đá nhỏ, mặt dây vòng tròn, vòng tay có các mắt gắn đá | Đá nhỏ hơn để nhẫn không quá to; chú ý độ bền chấu |
| 7 trở lên | Mặt dây cụm, vòng tay nhiều mắt, nhẫn hai hàng | Nhẫn dễ quá to; mặt dây và vòng tay thường hợp hơn |
| Có thể thêm sau | Vòng tay có mắt gắn đá rời, mặt dây treo nhiều charm nhỏ | Thêm một mắt hay một charm khi có thành viên mới |
Với bà có nhiều cháu, một vòng tay hay một sợi dây với các mặt nhỏ treo riêng thường thực tế hơn một chiếc nhẫn: mỗi khi có cháu mới, chỉ cần thêm một mặt, không phải làm lại cả món. Với mẹ có hai ba người con, chiếc nhẫn một hàng đá là lựa chọn đẹp và gọn.
Xếp đá sao cho đẹp và có ý nghĩa
Theo thứ tự sinh. Cách hay gặp nhất: viên của người con cả ở một đầu, lần lượt tới người út. Với nhẫn, thường xếp từ trái sang phải khi nhìn vào bàn tay người đeo; quy ước này cần ghi lại vì người khác nhìn có thể đọc ngược.
Xếp theo màu. Khi các màu đá quá chênh nhau, ví dụ đỏ cạnh xanh lục cạnh vàng, có thể xếp lại để màu chuyển dần cho dễ nhìn. Đổi lại món đồ không còn theo thứ tự sinh, và tấm thẻ phải ghi rõ ai là viên nào.
Viên trung tâm cho người được tặng. Một số gia đình đặt một viên lớn hơn ở giữa đại diện cho người mẹ hay người bà, các viên nhỏ của con cháu bao quanh. Bố cục này nhấn rằng món quà là của bà, con cháu là những người quây quần.
Cùng cỡ cho công bằng. Trừ viên trung tâm nếu có, các viên đại diện cho con cháu nên cùng cỡ và cùng kiểu mài để không ai cảm thấy mình nhỏ hơn. Đây là chi tiết nhỏ nhưng hay gây chạnh lòng nếu bị bỏ qua.
Hai người cùng tháng sinh. Nếu hai người con cùng tháng, có thể dùng hai viên cùng loại, hoặc dùng hai loại đá khác nhau trong danh sách của tháng đó, hoặc cùng loại đá khác sắc độ. Bàn trước với cả hai người.
Độ bền: khi đá tháng sinh của một người là đá mềm
Trên một chiếc nhẫn gia đình, tất cả các viên đá cùng chịu va đập như nhau, nhưng không phải viên nào cũng bền như nhau. Nếu chiếc nhẫn có ruby, sapphire bên cạnh opal, ngọc trai hay ngọc lam, những viên mềm sẽ trầy và hỏng trước. Người đeo không thể chăm riêng từng viên trên một chiếc nhẫn; mọi lần rửa, mọi lần va đều áp dụng cho cả hàng.
Cách xử lý phổ biến là chọn đá thay thế cùng màu và bền hơn cho những tháng có đá mềm. Một số danh sách đá tháng sinh có sẵn lựa chọn thay thế, ví dụ tháng 6 có ngọc trai, đá mặt trăng và alexandrite trong một số bản; tháng 12 có ngọc lam cùng zircon, tanzanite. Nếu không, có thể chọn đá tổng hợp cùng loài với đá gốc, hoặc một loại đá khác có màu gần.
Một hướng khác là chọn kiểu món ít va đập: mặt dây chuyền thay vì nhẫn. Mặt dây vẫn giữ được đầy đủ các viên đá đúng như danh sách, kể cả opal hay ngọc trai, vì ít chạm vào đồ vật. Nhiều gia đình chọn đúng điều này cho bà: mặt dây đeo hằng ngày, không lo rửa tay, không lo va vào bếp.
Đặt làm trang sức gia đình, từng bước
Phần lớn trang sức gia đình phải đặt làm, vì số viên và màu đá khác nhau theo từng nhà. Trình tự gợi ý:
- Lập danh sách các thành viên được thể hiện, ngày sinh hoặc màu riêng, thống nhất bản danh sách đá tháng sinh nếu dùng.
- Chọn kiểu món theo số viên và thói quen đeo của người được tặng.
- Bàn với thợ: cỡ đá, kiểu nạm (nạm bao viền hoặc nạm chìm thường bền và gọn cho đá nhỏ xếp hàng), kim loại.
- Xem bản vẽ hoặc mẫu thử trước khi đúc, kiểm thứ tự đá và kích thước tổng thể trên tay hay trên cổ.
- Yêu cầu người bán ghi rõ tên từng viên đá, tự nhiên hay tổng hợp, đã xử lý gì.
- Chuẩn bị thẻ ghi: viên nào là của ai, theo thứ tự nào, tên đá, ngày tặng.
- Hỏi khả năng thêm đá sau này nếu gia đình có thêm thành viên.
Nếu thời gian gấp, có những mẫu trang sức gia đình làm sẵn khung, chỉ cần chọn đá gắn vào. Cách này nhanh hơn nhưng ít linh hoạt về bố cục. Dù chọn cách nào, nên chừa đủ thời gian cho việc kiểm tra và sửa nếu thứ tự đá bị gắn nhầm, chuyện không hiếm với món có nhiều viên nhỏ.
Chi phí và cách góp chung giữa các con
Trang sức gia đình thường do nhiều người con cùng góp. Khác với món quà một người mua, ở đây mỗi người có một viên đá trên món đồ, và chuyện ai góp bao nhiêu đôi khi trở nên nhạy cảm, nhất là khi giá các loại đá chênh lệch nhau nhiều. Một người có đá tháng sinh là ruby, người kia có đá là thạch anh tím; nếu mỗi người tự trả viên của mình, phần đóng góp sẽ lệch hẳn.
Cách nhiều gia đình chọn là góp chung theo phần đều, không tính riêng từng viên, và chọn đá sao cho tổng chi phí vừa với khả năng chung. Nếu một loại đá quá đắt so với các viên khác, có thể dùng đá thay thế cùng màu cho viên đó, hoặc dùng đá tổng hợp cho tất cả các viên để đồng đều. Điều quan trọng là bàn rõ trước khi đặt làm, có một người làm đầu mối giữ hoá đơn và trao đổi với thợ.
Với những gia đình mà một số người con ở xa, thông tin về món đồ nên được chia sẻ cho mọi người xem trước: bản vẽ, màu đá, thứ tự. Một tấm ảnh gửi vào nhóm chung của gia đình trước ngày trao giúp mọi người cảm thấy mình có phần trong món quà, dù không có mặt.
Trao quà và giữ câu chuyện của món đồ
Trang sức gia đình đẹp nhất khi được trao bởi chính những người có đá trên đó. Một cách trao hay là mỗi người con nói một câu ngắn khi mẹ đeo món đồ, hoặc cùng ký tên vào tấm thẻ đi kèm. Với bà, các cháu nhỏ có thể vẽ một bức tranh kèm theo, vẽ những viên đá màu và tên mình bên cạnh.
Tấm thẻ ghi thông tin các viên đá nên được giữ cùng món đồ. Sau nhiều năm, chính người đeo có thể quên viên nào là của ai, nhất là khi đá được xếp theo màu thay vì thứ tự sinh. Khi món đồ được truyền lại, tấm thẻ là phần giúp người nhận sau hiểu được ý nghĩa.
Cuối cùng, hãy dặn người được tặng cách giữ món đồ, đặc biệt khi trên đó có đá mềm hay đá cần chăm kỹ: tháo ra khi làm việc nhà, không cho vào máy rửa siêu âm khi đi làm sạch, kiểm chấu định kỳ vì món nhiều đá nhỏ dễ rơi đá hơn món một viên. Một lời dặn nhẹ nhàng, viết luôn vào tấm thẻ, giúp món quà được đeo lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình có thêm cháu sau khi đã tặng nhẫn, có thêm đá được không?
Với nhẫn một hàng đá, thêm viên thường phải làm lại khung hoặc làm nhẫn mới. Với vòng tay có mắt gắn đá rời hay mặt dây treo charm, thêm một mắt hoặc một charm khá đơn giản. Nếu gia đình có khả năng đông thêm, nên chọn kiểu món thêm được ngay từ đầu.
Có nên đưa đá của người con đã mất vào trang sức gia đình không?
Đây là quyết định riêng của mỗi gia đình. Nhiều gia đình vẫn giữ viên đá của người đã mất trong hàng, như một cách tưởng nhớ. Nên hỏi ý người được tặng trước, vì với một số người điều này an ủi, với người khác lại gợi nỗi đau.
Đá tháng sinh của các con có màu quá lệch nhau thì sao?
Có thể xếp lại theo màu thay vì thứ tự sinh, dùng đá thay thế cùng tháng có màu hài hoà hơn, hoặc chọn kim loại trung tính như vàng trắng để các màu bớt chọi. Xem bản vẽ hoặc ảnh ghép thử trước khi làm giúp cả nhà hình dung.
Có nên gắn cả đá của con dâu, con rể không?
Tuỳ gia đình. Một số nhà chỉ gắn đá của con ruột, số khác gắn cả con dâu, con rể. Điều quan trọng là thống nhất trước và nhất quán, để không ai cảm thấy bị bỏ sót. Nếu gắn, có thể đặt đá theo cặp vợ chồng.
Nhẫn nhiều đá nhỏ có hay rơi đá không?
Món nhiều đá nhỏ có nhiều chấu hoặc nhiều ổ, nên khả năng một viên bị lỏng theo thời gian cao hơn món một viên. Chọn nạm bao viền hoặc nạm chìm thường bền hơn nạm chấu cho đá nhỏ xếp hàng. Người đeo nên kiểm tra định kỳ và mang đi kiểm chấu.
Tặng trang sức gia đình cho mẹ vào dịp nào?
Không có dịp bắt buộc. Nhiều gia đình chọn sinh nhật mẹ, ngày mừng thọ, ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 hay dịp cả nhà sum họp. Một số chọn tặng khi người con út lập gia đình, như dấu mốc mẹ đã nuôi đủ các con khôn lớn.