Với trẻ nhỏ, trang sức đính đá có hai rủi ro lớn hơn mọi chuyện đẹp xấu: viên đá nhỏ rơi ra và bị nuốt hoặc hít vào, và dây chuyền, lắc vướng vào đồ vật rồi siết. Trẻ dưới ba tuổi cho mọi thứ vào miệng, ngủ nhiều, lăn lộn, và không biết báo khi có gì đang cấn hay siết. Một viên đá 2 mm đủ nhỏ để lọt vào đường thở.
Ở nhiều gia đình Việt, bé được tặng lắc, vòng, bông tai, dây chuyền vào dịp đầy tháng, thôi nôi, và người lớn muốn cho bé đeo ngay. Bài này không bàn chuyện có nên tặng hay không, mà giúp cha mẹ phân biệt món nào an toàn để đeo, món nào nên cất lại đến khi bé lớn, cách kiểm một món đính đá trước khi cho bé đeo, và việc cần làm nếu nghi bé đã nuốt đá.
Vì sao đá nhỏ trên trang sức là chuyện nghiêm túc với trẻ
Đá tấm trên lắc, bông tai, mặt dây thường chỉ từ 1 đến 3 mm, giữ bằng những chấu kim loại rất nhỏ. Trên tay người lớn, một viên đá tấm rơi chỉ là mất một viên đá. Trên tay trẻ nhỏ, đó là một vật cứng, nhỏ, có cạnh sắc nằm ngay cạnh miệng. Trẻ nhỏ hay ngậm tay, ngậm lắc, gặm mặt dây, chính những động tác đó làm chấu yếu đi nhanh hơn.
Đá mài giác có cạnh sắc, khác với hạt tròn nhẵn. Thân bông tai, chốt nhỏ, nút sau của bông tai cũng là vật nhỏ trẻ có thể tháo ra và đưa vào miệng. Nhiều trường hợp trẻ nuốt vật nhỏ không có triệu chứng ngay, cha mẹ chỉ biết khi thấy món trang sức thiếu một viên đá hay mất một nút chốt.
Vì vậy nguyên tắc dễ nhớ nhất là: với trẻ chưa qua giai đoạn cho mọi thứ vào miệng, món càng ít chi tiết nhỏ có thể rời ra càng tốt. Một chiếc lắc trơn chắc chắn an toàn hơn chiếc lắc đính hàng đá lấp lánh, dù chiếc sau đẹp hơn trong hộp quà.
Nguy cơ vướng và siết
Dây chuyền. Các khuyến cáo an toàn trẻ em phổ biến đều khuyên không đeo dây chuyền, vòng cổ cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nhất là khi ngủ, vì nguy cơ siết cổ khi dây mắc vào thanh cũi, góc gối, tay người bế. Dây chắc đến mức không đứt lại càng nguy hiểm trong tình huống này.
Vòng mọc răng. Vòng hổ phách, vòng hạt đeo cổ cho bé mọc răng được bán khá nhiều. Cơ quan quản lý an toàn ở một số nước đã cảnh báo về nguy cơ hóc hạt và siết cổ của loại vòng này. Nếu được tặng, cha mẹ có thể giữ làm kỷ niệm thay vì cho bé đeo.
Lắc tay, lắc chân. Lắc quá rộng có thể trượt lên và mắc vào ngón tay, ngón chân, đồ chơi, khe cũi. Lắc quá chật cấn vào cổ tay mũm mĩm và hằn đỏ. Trẻ lớn nhanh nên lắc vừa tháng này có thể chật tháng sau.
Bông tai dài, khoen lớn. Bông tai treo và khoen tròn lớn có thể mắc vào áo, khăn, tay bạn chơi, kéo rách dái tai. Với trẻ đã xỏ lỗ, nụ nhỏ sát tai là kiểu an toàn hơn.
Chuông, tua, chi tiết treo. Lắc có chuông nhỏ, hạt treo lủng lẳng là món trẻ hay ngậm và giật. Mỗi chi tiết treo là thêm một chỗ có thể đứt rời.
Gợi ý theo độ tuổi
Không có mốc tuổi cứng cho mọi trẻ, vì mỗi bé phát triển khác nhau. Bảng dưới là cách nghĩ thận trọng mà nhiều cha mẹ và người làm nghề dùng; cha mẹ nên dựa vào việc bé còn hay ngậm đồ vật hay không.
| Giai đoạn | Có thể cân nhắc | Nên cất lại |
|---|---|---|
| Sơ sinh, trẻ còn bú | Giữ làm quà kỷ niệm, chụp ảnh rồi cất | Dây chuyền, vòng cổ, lắc có đá tấm, bông tai treo |
| Trẻ còn hay ngậm đồ vật | Lắc trơn vừa cổ tay, khoá chắc, chỉ đeo lúc có người lớn trông | Mọi món đính đá nhỏ, món có nút chốt rời |
| Trẻ mẫu giáo đã hết ngậm đồ | Nụ tai nhỏ chốt vặn, lắc ổ bao viền ít đá | Dây chuyền khi ngủ, khi chơi vận động |
| Trẻ lớn biết giữ đồ | Hầu hết kiểu nhỏ gọn, tự tháo đeo được | Món nặng, món có giá trị khi đi học, đi bơi |
Khi đưa bé đi nhà trẻ, nhiều trường không cho trẻ đeo trang sức vì chính các lý do an toàn trên. Cha mẹ nên hỏi quy định của trường và tháo trang sức ở nhà, thay vì để cô giáo phải giữ hộ.
Món nào hợp, món nào nên để dành
Cùng là trang sức đính đá nhưng mức rủi ro với trẻ khác nhau rất nhiều tuỳ cấu tạo. Bảng dưới so các món hay được tặng cho bé:
| Món | Rủi ro chính | Nếu muốn cho bé đeo |
|---|---|---|
| Lắc tay đính hàng đá tấm | Đá tấm rơi, chấu nhọn cào da | Chỉ khi bé đã hết ngậm đồ; kiểm chấu thường xuyên |
| Lắc trơn có một viên đá ổ bao viền | Ít; viên đá được ôm kín mép | Lựa chọn hợp lý cho bé lớn hơn |
| Bông tai nụ chốt đẩy | Nút sau nhỏ tuột ra, bé ngậm | Đổi sang chốt vặn hoặc nút chắc hơn |
| Bông tai treo, khoen tròn | Mắc áo, bị kéo rách dái tai | Để dành tới khi bé lớn |
| Dây chuyền có mặt đá | Siết cổ, mặt dây bị ngậm | Không đeo cho trẻ nhỏ, nhất là khi ngủ |
| Vòng chân có chuông, hạt treo | Chi tiết treo đứt rời | Để làm kỷ niệm |
Nguyên tắc chung: món càng ít chi tiết rời, đá càng được ôm kín, khoá càng chắc thì càng hợp với trẻ. Món đẹp nhất trong hộp quà thường lại là món nên cất lâu nhất.
Kiểm một món đính đá trước khi cho bé đeo
Với trẻ đã đủ lớn để đeo một món nhỏ, kiểm kỹ trước lần đầu và kiểm lại định kỳ:
- Đếm số đá và nhìn từng viên dưới đèn sáng: viên nào nghiêng, thấp hơn các viên bên cạnh là chấu đã hở.
- Dùng móng tay đẩy nhẹ từng viên: đá phải không nhúc nhích. Có viên lỏng thì không đeo cho bé.
- Rê ngón tay quanh món: không được có chấu nhọn, cạnh sắc có thể cào da bé.
- Kiểm khoá lắc: đóng rồi kéo hai đầu, không được bung; khoá nhỏ quá thì người lớn cũng khó tháo nhanh khi cần.
- Với bông tai, ưu tiên chốt vặn hoặc nút chốt chắc, không tự tuột khi kéo nhẹ; thân chốt bằng vàng hoặc vật liệu ít gây kích ứng.
- Cho bé đeo thử khi có người lớn bên cạnh, quan sát xem bé có cố ngậm, giật, gỡ món đó không.
Đá trên trang sức trẻ em dù là đá quý hay đá mô phỏng đều có cùng rủi ro hóc, vì kích thước mới là điều quyết định. Ngoài ra, trang sức giá rẻ trôi nổi có thể chứa kim loại không đảm bảo; mua ở nơi ghi rõ chất liệu và giữ phiếu.
Nếu nghi bé đã nuốt đá hoặc chi tiết trang sức
Khi phát hiện món trang sức của bé thiếu một viên đá, một nút chốt, hoặc thấy bé đang ngậm gì đó, việc đầu tiên là bình tĩnh xem bé có khó thở không. Nếu bé ho sặc, thở rít, tím tái, không khóc thành tiếng được, đó là tình huống cấp cứu: gọi 115 ngay và làm theo hướng dẫn sơ cứu dị vật đường thở cho trẻ nếu bạn đã được học; nếu chưa học, làm theo chỉ dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.
Nếu bé vẫn thở bình thường, chơi bình thường, đừng cố móc họng hay cho bé uống gì để "đẩy xuống". Đưa bé đến cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá, mang theo món trang sức để bác sĩ biết vật có kích thước, hình dạng thế nào. Bác sĩ sẽ quyết định có cần chụp phim hay theo dõi, việc đó không thuộc phạm vi một bài viết về trang sức.
Sau đó, tìm kỹ quanh chỗ bé chơi, trong nôi, trong quần áo: rất nhiều viên đá "mất" thật ra rơi trên sàn. Dù tìm thấy hay không, hãy cất món đó lại cho đến khi sửa xong và cân nhắc lại việc cho bé đeo đồ đính đá ở độ tuổi này.
Giữ món quà đẹp mà vẫn an toàn cho bé
Nhiều gia đình nhận được bộ trang sức đính đá rất đẹp cho bé dịp đầy tháng, thôi nôi. Cách vẹn cả đôi đường là cho bé đeo trong vài phút để chụp ảnh khi có người lớn giữ, rồi cất vào hộp có ghi tên, ngày nhận, người tặng. Món đó trở thành kỷ vật, và bé có thể đeo khi đã lớn.
Nếu muốn bé có một món đeo thường ngày, hãy chọn món trơn hoặc rất ít đá, ổ bao viền thay vì chấu, khoá chắc nhưng người lớn tháo được nhanh. Một chiếc lắc trơn nhỏ khắc tên bên trong thường an toàn hơn và dùng được lâu hơn một chiếc lắc nhiều đá tấm.
Với trẻ lớn hơn bắt đầu tự đeo trang sức, hãy dạy bé vài thói quen đơn giản: tháo trước khi ngủ, trước khi tắm và đi bơi, cất vào một hộp cố định, báo người lớn khi thấy đá lỏng hay mất một chiếc bông tai. Những thói quen này vừa giữ an toàn, vừa giúp bé biết quý món đồ của mình.
Khi chọn quà cho con nhà người khác, có thể chọn món để dành, như mặt dây nhỏ để đến tuổi đi học mới đeo, kèm một tấm thiệp ghi rõ là món để dành. Người nhận sẽ hiểu và không cảm thấy phải cho bé đeo ngay cho người tặng vui.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh có nên đeo lắc, vòng đính đá không?
Với trẻ sơ sinh, an toàn là đeo càng ít càng tốt. Đá nhỏ có thể rơi ra và bị hít hoặc nuốt, lắc có thể vướng vào ngón tay, đồ vật. Nhiều gia đình chỉ cho bé đeo vài phút để chụp ảnh khi có người lớn bên cạnh rồi cất làm kỷ niệm.
Bé đã xỏ lỗ tai thì đeo bông tai đính đá được không?
Với bé đã qua giai đoạn cho mọi thứ vào miệng, nụ nhỏ sát tai, chốt vặn chắc và ổ giữ đá kín là lựa chọn hợp lý. Tránh bông tai treo, khoen lớn và món có nút chốt dễ tuột. Kiểm đá và chốt thường xuyên vì trẻ hay sờ, kéo tai.
Có nên cho bé đeo dây chuyền khi ngủ không?
Không nên. Các khuyến cáo an toàn trẻ em phổ biến đều khuyên không để trẻ nhỏ đeo dây chuyền, vòng cổ khi ngủ vì nguy cơ siết cổ. Tháo tất cả dây đeo cổ trước khi cho bé ngủ, kể cả giấc ngủ ngắn ban ngày.
Làm gì nếu thấy lắc của bé bị mất một viên đá?
Trước hết quan sát bé có khó thở, ho sặc không; nếu có, gọi 115 ngay. Nếu bé bình thường, đưa bé đến cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá, mang theo chiếc lắc. Sau đó tìm kỹ chỗ bé chơi và ngừng cho bé đeo món đó.
Đá thật hay đá giả thì an toàn hơn cho trẻ?
Về nguy cơ hóc, kích thước mới là điều quyết định, không phải đá thật hay giả. Một viên đá quý 2 mm hay một viên đá mô phỏng 2 mm đều nhỏ đủ để lọt vào đường thở. Điều nên để ý thêm là chất liệu kim loại của món, nên mua nơi ghi rõ chất liệu.
Nên tặng trang sức gì cho bé đầy tháng nếu muốn an toàn?
Có thể chọn món để dành cho bé lớn đeo, như mặt dây nhỏ hay nụ tai, kèm thiệp ghi rõ là món để dành. Nếu muốn bé đeo được ngay, một chiếc lắc trơn, khoá chắc, không đính đá và không có chi tiết treo là lựa chọn ít rủi ro hơn.