Mặt dây đá màu một viên là kiểu mặt dây chỉ có một viên đá chủ, treo trên một sợi dây mảnh, đặt viên đá ở vị trí dễ thấy nhất trên người: vùng xương quai xanh hoặc giữa ngực. Vì chỉ có một viên, mọi thứ về viên đá đó đều lộ ra: màu, dáng mài, cách nó bắt sáng, và cả việc nó có treo ngay ngắn hay không.
Mặt dây một viên cũng đặt viên đá vào những tình huống riêng: đá chạm da và mồ hôi suốt ngày, va vào mép bàn khi cúi, bị trẻ nhỏ nắm kéo khi bế. Bài này đi qua dáng mài và hướng treo, các kiểu khoen, chuyện đáy ổ hở hay kín, chỗ viên đá nằm trên ngực theo độ dài dây, chọn dây đi cùng, và cách đeo hằng ngày cho bền.
Mặt dây khác nhẫn và bông tai ở chỗ nào
Một viên đá gắn lên nhẫn bị va đập nhiều nhất: tay cầm nắm, gõ, rửa bát. Viên đá ở bông tai được bảo vệ hơn nhưng nằm cạnh tóc và khăn. Viên đá ở mặt dây nằm ở vị trí ít va mạnh, nhưng chịu những thứ khác: nó áp vào da nên dính mồ hôi, kem dưỡng, nước hoa xịt lên cổ; nó đung đưa khi bạn cúi, có thể đập vào cạnh bàn, bồn rửa, vô lăng.
Vì ít bị va mạnh, mặt dây là chỗ hợp cho những loại đá không chịu được đời sống của một chiếc nhẫn, như opal, ngọc lam, đá mặt trăng, emerald nhiều khe nứt. Nhiều người có một viên đá quý mềm muốn đeo hằng ngày, lựa chọn an toàn nhất thường là mặt dây, không phải nhẫn.
Mặt dây còn có một lợi thế ít ai để ý: nó dễ đổi cách đeo. Cùng một mặt đá có thể đi với dây ngắn ngày thường, dây dài lúc mặc áo cổ cao, hoặc móc vào một chuỗi khác khi đi tiệc. Nhẫn và bông tai thì gần như chỉ có một cách đeo. Vì vậy với một viên đá bạn quý mà chưa biết dùng vào việc gì, làm mặt dây thường là lựa chọn ít rủi ro nhất.
Ánh sáng cũng đến với mặt dây khác. Viên đá trên nhẫn được nhìn từ trên xuống, ánh sáng đến từ mọi phía. Viên đá trên mặt dây treo thẳng đứng, ánh sáng chủ yếu đến từ phía trước và trên đầu, người nhìn thì đứng đối diện. Một viên đá mài sâu đáy có thể nhìn rất đẹp trên khay nhưng hơi tối khi treo trên ngực, vì đáy không nhận đủ sáng.
Dáng mài và hướng treo
Dáng mài quyết định viên đá trông dài hay tròn trên cổ, và cùng một viên đá có thể treo theo hướng dọc hoặc ngang. Bảng sau tóm tắt các dáng hay gặp:
| Dáng mài | Khi treo | Gợi ý |
|---|---|---|
| Oval dọc | Kéo dài vùng cổ, nhìn thanh | Dễ đeo nhất, hợp mọi cổ áo |
| Oval ngang | Nhìn rộng, hiện đại hơn | Hợp dây ngắn sát xương quai xanh |
| Giọt nước | Đầu nhọn chỉ xuống, mềm mại | Cần chấu hoặc viền che đầu nhọn |
| Tròn | Cân đối, không có hướng | Mặt dây không lo bị xoay sai chiều |
| Cushion, vuông bo góc | Gọn, vững | Bắt sáng tốt khi treo; góc bo ít mẻ hơn góc vuông |
| Chữ nhật cắt góc | Thanh lịch, phẳng | Hay dùng cho emerald; góc đã cắt để giảm mẻ |
| Cabochon (mài tròn không giác) | Màu dịu, không lấp lánh | Hợp opal, ngọc lam, đá mặt trăng; thường dùng ổ bao viền |
Với viên đá có màu đậm ở một đầu, nhạt ở đầu kia, như một số tourmaline hai màu, hướng treo cũng quyết định màu nào nằm trên. Hãy cầm viên đá áp lên cổ ở cả hai hướng rồi nhìn trong gương trước khi chốt với thợ.
Các kiểu khoen treo
Khoen hàn cố định. Khoen gắn liền vào ổ ở đỉnh viên đá. Mặt dây luôn quay đúng hướng, ít lật. Nhược điểm: khoen nhỏ thì chỉ luồn được dây mảnh, muốn đổi dây to hơn phải sửa khoen.
Khoen trượt. Một chiếc khoen lớn hơn, có thể là ống hoặc chữ U, cho dây luồn qua và mặt dây trượt tự do. Dễ thay dây, nhưng mặt dây hay xoay và lật mặt sau ra ngoài nếu trọng tâm lệch về trước.
Dây luồn qua ổ. Ổ đá có hai lỗ hai bên, dây luồn xuyên qua, viên đá nằm cố định ở giữa dây. Không lật, không xoay, rất hợp đeo hằng ngày; đổi lại không tháo mặt khỏi dây được, đứt dây phải sửa cả bộ.
Khoen có bản lề mở. Khoen mở ra được để móc vào dây đã có sẵn khoá, tiện cho người muốn thay mặt dây trên cùng một sợi. Kiểm khoá của khoen kỹ, vì đây là chỗ hay hở khi bị vướng.
Kích thước khoen so với dây. Khoen phải đủ rộng để dây và khoá dây luồn qua mà không phải ép. Khoen quá rộng so với dây mảnh làm mặt dây trượt lệch về một bên cổ suốt ngày.
Đáy ổ hở hay kín
Ổ hở đáy để lộ phần đáy viên đá ở mặt sau. Ánh sáng đi vào từ mặt trước, phản xạ trong đá rồi trở ra; một phần ánh sáng cũng lọt vào từ đáy. Ổ hở đáy dễ vệ sinh: bạn nhìn thấy bụi bám ở đáy và lau được. Đây là kiểu phổ biến cho đá trong suốt mài giác.
Ổ kín đáy che toàn bộ mặt sau. Một số trang sức cổ lót lá kim loại dưới đá trong ổ kín để tăng độ sáng, và cách làm đó làm đá không được tiếp xúc với nước. Ngày nay ổ kín đáy hay dùng cho đá mài tròn cabochon, đá ghép lớp mỏng như doublet opal, hoặc vì lý do kiểu dáng. Nhược điểm là bụi, mồ hôi, nước có thể lọt vào khe giữa đá và vành rồi đọng lại, không lau được, lâu ngày làm đá đục hoặc làm lớp ghép bị tách.
Khi mua mặt dây ổ kín đáy, hãy hỏi lý do. Nếu là opal ghép lớp, ổ kín là cần thiết để bảo vệ lớp keo, và bạn nên tránh ngâm nước. Nếu là đá trong suốt mài giác mà lại kín đáy, nên hỏi kỹ hơn: đôi khi ổ kín được dùng để che màu, che vết nứt, hoặc che lớp lót phía sau làm đá trông đẹp hơn thực tế.
Viên đá nằm ở đâu trên ngực theo độ dài dây
Độ dài dây quyết định vị trí viên đá, và vị trí đó nên hợp với cỡ mặt dây và cổ áo bạn hay mặc. Mốc dưới đây tính cho người trưởng thành có vòng cổ trung bình; cổ to hơn thì viên đá nằm cao hơn.
| Độ dài dây | Viên đá nằm ở | Hợp mặt dây cỡ |
|---|---|---|
| khoảng 40 cm | Ngay dưới hõm cổ, trên xương quai xanh | Viên nhỏ, nhẹ; áo cổ tròn, cổ thuyền |
| khoảng 45 cm | Ngang hoặc ngay dưới xương quai xanh | Cỡ phổ biến nhất; hợp đa số mặt dây một viên |
| khoảng 50 cm | Phía trên ngực, lộ rõ với áo cổ chữ V | Mặt dây vừa và lớn |
| khoảng 60 cm trở lên | Giữa ngực, đeo được ngoài áo | Mặt dây lớn, đá cabochon lớn |
Với áo sơ mi cài kín cổ, mặt dây trên dây 40–45 cm sẽ bị cổ áo che hoặc cấn vào khuy. Áo dài cổ đứng thì mặt dây thường đeo ngoài áo trên dây dài hơn, hoặc chuyển sang bông tai. Nhiều sợi dây có thêm khoen phụ để chỉnh hai độ dài; đây là chi tiết đáng hỏi khi chọn dây cho mặt đá.
Chọn sợi dây đi cùng mặt đá
Mặt dây đẹp mà dây không hợp thì cả món trông lệch. Nguyên tắc dễ nhớ là dây phải đủ khoẻ để giữ mặt và đủ mảnh để không giành phần chú ý. Mặt dây một viên nhỏ, nhẹ đi cùng dây mắt xích mảnh như xích chữ O nhỏ, xích bi, xích rolo mảnh. Mặt dây lớn, nặng cần dây dày hơn, mắt xích chắc như xích cáp, xích bện; dây quá mảnh dưới mặt nặng sẽ bị kéo căng thành chữ V nhọn và mau đứt ở khoen.
Kiểu xích cũng ảnh hưởng tới việc mặt dây có trượt hay xoay. Dây xích tròn đều cho mặt dây trượt tự do, đẹp khi mặt có khoen cố định và trọng tâm thấp. Dây dẹt kiểu xích rắn, xích lá ít xoắn hơn nhưng có thể gãy gập nếu bị bẻ, và không hợp với khoen nhỏ. Dây bi nhẹ, rẻ, nhưng khoá thường yếu, không hợp mặt dây có viên đá giá trị.
Màu kim loại của dây nên trùng với ổ đá. Ổ vàng vàng mà dây vàng trắng nhìn như hai món ghép tạm. Nếu ổ và dây không cùng nơi làm, mang mặt dây theo khi chọn dây, luồn thử qua khoen, đeo thử trước gương. Cuối cùng là khoá: mặt dây có đá giá trị nên đi cùng khoá tôm hoặc khoá hộp có chốt phụ, tránh khoá vòng lò xo quá nhỏ mà người lớn tuổi hay tay yếu khó tự cài.
Đeo mặt dây đá màu hằng ngày cho bền
Xịt nước hoa, thoa kem trước khi đeo. Để kem dưỡng khô và nước hoa bay hơi rồi mới đeo mặt dây. Với ngọc lam, opal, đá ngâm dầu, đây là thói quen quan trọng nhất.
Cẩn thận khi bế trẻ nhỏ. Trẻ nhỏ hay nắm kéo dây chuyền, cho mặt dây vào miệng. Dây mảnh có thể đứt và viên đá rơi; viên nhỏ là vật trẻ có thể nuốt. Khi bế con nhỏ, hãy tháo mặt dây hoặc nhét vào trong áo.
Tháo khi tập thể dục, làm việc nhà nặng. Mặt dây đung đưa đập vào ngực, vào dụng cụ tập. Mồ hôi nhiều và chuyển động mạnh cũng làm khoá dây chịu lực.
Tháo khi ngủ. Dây có thể xoắn, thắt nút, khoen bị kéo mỏi. Viên đá đè dưới người cũng có thể cấn vào da.
Kiểm định kỳ. Mỗi vài tháng, lật mặt sau xem chấu, xem khoen có mòn mỏng ở chỗ dây cọ vào không. Khoen bị dây cọ mòn là chỗ đứt hay gặp nhất của mặt dây đeo lâu năm.
Câu hỏi thường gặp
Mặt dây đá màu nên đeo dây dài bao nhiêu?
Phần lớn người đeo mặt dây một viên chọn dây khoảng 45 cm, để viên đá nằm ngang xương quai xanh. Mặt dây nhỏ hợp dây ngắn hơn, mặt lớn hợp dây dài hơn. Nếu chưa chắc, chọn dây có khoen phụ để chỉnh được hai độ dài.
Vì sao mặt dây hay bị lật mặt sau ra ngoài?
Mặt dây lật khi trọng tâm của viên đá và ổ lệch về phía trước so với điểm treo, nhất là với khoen trượt và đá dày. Cách khắc phục là đổi sang khoen cố định, kiểu dây luồn qua ổ, hoặc nhờ thợ chỉnh vị trí khoen. Dây quá mảnh so với mặt nặng cũng làm mặt dây dễ xoay.
Đá opal làm mặt dây có ổn không?
Mặt dây là một trong những chỗ hợp nhất cho opal, vì ít va đập hơn nhẫn. Nên chọn ổ bao viền để che mép, tránh xịt nước hoa trực tiếp, tránh để nơi nóng và khô quá lâu. Nếu là opal ghép lớp, tránh ngâm nước hoặc đeo khi tắm.
Ổ kín đáy có nghĩa là đá kém không?
Không nhất thiết. Ổ kín đáy cần cho một số loại đá như opal ghép lớp, hoặc chỉ là lựa chọn kiểu dáng. Tuy vậy, với đá trong suốt mài giác, ổ kín đáy có thể che vết nứt hoặc lớp lót. Hãy hỏi người bán lý do và ghi lại mô tả viên đá.
Có nên đeo mặt dây đá màu mỗi ngày không?
Được, nếu chọn đá đủ bền và ổ chắc. Ruby, sapphire, spinel, garnet đeo hằng ngày không đáng lo; opal, ngọc lam, emerald cũng đeo được nếu tránh hoá chất và va đập. Tháo khi ngủ, khi tập thể dục và kiểm khoen định kỳ là đủ cho hầu hết trường hợp.
Mặt dây một viên đá màu có hợp với nam giới không?
Có. Nhiều nam giới đeo mặt dây đá màu cỡ vừa trên dây dày hơn, ổ bao viền hoặc ổ hình học vuông vức. Đá màu đậm như sapphire xanh sẫm, garnet, onyx đen hay được chọn. Dây khoảng 50–55 cm để mặt dây nằm dưới cổ áo sơ mi mở một khuy.
