Nạm chìm là kiểu khoét một lỗ vào bề mặt kim loại, đặt viên đá vào sao cho mặt đá gần ngang hoặc thấp hơn mặt kim loại, rồi miết kim loại quanh mép lỗ để khoá đá lại. Viên đá gần như không lộ mép ra ngoài, nên đây là một trong những kiểu nạm bảo vệ đá tốt nhất, rất hợp nhẫn nam, nhẫn bản to và nhẫn đeo hằng ngày.
Tiếng Anh gọi kiểu này là flush setting hoặc gypsy setting. Ở Việt Nam, người bán hay gọi là “đính chìm” hay “nạm ẩn”. Bài nói cách thợ làm, đá màu nào hợp, vì sao kiểu này hiếm khi dùng cho đá mềm, và những điều cần biết khi đeo lâu năm.
Nạm chìm được làm như thế nào
Thợ khoan một lỗ trên bề mặt kim loại, đường kính nhỏ hơn đai đá một chút ở miệng lỗ. Bên trong lỗ, thợ khoét một rãnh hoặc bậc vừa với đai đá. Viên đá được ấn vào, đai lọt qua miệng lỗ và nằm gọn trong rãnh. Sau đó, thợ dùng dụng cụ miết đẩy phần kim loại sát mép lỗ trùm nhẹ lên mép đá thành một vòng mỏng, rồi đánh bóng cho nhẵn.
Khác với bao viền là dựng một vành kim loại riêng quanh đá, nạm chìm dùng chính khối kim loại của thân nhẫn để giữ đá. Vì thế nạm chìm cần kim loại đủ dày tại vị trí đặt đá; thân nhẫn quá mỏng không đủ chỗ cho đá chìm xuống. Đây là lý do nạm chìm hay gặp trên nhẫn bản to, nhẫn nam, mặt nhẫn dày, khuy măng sét.
Quá trình miết kim loại tạo lực ép trực tiếp lên mép đá. Với đá cứng và dai như ruby, sapphire, kim cương, lực này không vấn đề gì. Với đá mềm, giòn hoặc có cát khai, lực miết có thể làm mẻ hoặc nứt đá ngay lúc nạm. Đó là lý do người thợ cẩn trọng thường từ chối nạm chìm đá mềm, hoặc đề nghị kiểu nạm khác.
Nạm chìm so với bao viền và chấu
Ba kiểu này đều dùng cho đá chủ hoặc đá điểm xuyết. Bảng so sánh ở góc người đeo.
| Tiêu chí | Nạm chìm | Bao viền | Chấu |
|---|---|---|---|
| Đá lộ ra | Rất ít, chỉ mặt trên | Mặt trên và một phần bên | Nhiều, cả mép và hai bên |
| Độ vướng | Gần như không | Thấp | Vừa đến cao |
| Độ sáng của đá | Thấp đến vừa | Vừa | Cao |
| Cỡ đá phù hợp | Nhỏ đến vừa | Mọi cỡ | Mọi cỡ |
| Loại đá phù hợp | Đá cứng, dai | Mọi loại, kể cả đá mềm | Đá cứng là chính |
| Kim loại cần | Dày tại chỗ đặt đá | Vừa | Ít |
Nạm chìm không thay được bao viền cho đá mềm, và không thay được chấu khi bạn muốn đá sáng nhất. Nó tỏa sáng ở một vai trò: những viên đá nhỏ cần đeo bền, ít vướng, trên bề mặt kim loại rộng.
Vì đá chìm xuống và ánh sáng chủ yếu vào từ mặt trên, đá màu đậm như ruby, sapphire xanh, spinel đỏ trên nạm chìm vẫn giữ màu rõ; đá màu nhạt có thể trông tối hơn so với khi nạm chấu.
Đá màu nào hợp nạm chìm
Ruby và sapphire. Độ cứng 9, dai, không có cát khai rõ, chịu tốt lực miết. Đây là lựa chọn phổ biến nhất cho nạm chìm đá màu, nhất là trên nhẫn nam.
Spinel. Cứng khoảng 8, dai, nhiều màu. Spinel đỏ, xanh lam, hồng nạm chìm trên nhẫn bản to là một lựa chọn ít gặp nhưng đẹp.
Garnet, tsavorite, thạch anh. Có thể nạm chìm được với tay nghề cẩn thận, vì không có cát khai rõ. Tuy vậy, mặt đá cứng khoảng 7 sẽ xước dần theo năm tháng, mà mặt đá lại ngang mặt kim loại nên chịu cọ xát nhiều.
Topaz, tanzanite, đá mặt trăng. Có cát khai, dễ tách khi chịu lực miết. Nhiều thợ không nhận nạm chìm các đá này.
Opal, ngọc lam, emerald. Mềm, xốp hoặc có vết nứt. Không hợp nạm chìm; bao viền là lựa chọn an toàn hơn nhiều.
Mặt kim loại xước và chuyện đá trông chìm dần
Người hay đeo nhẫn nạm chìm lâu năm thường kể rằng chiếc nhẫn “già” đi một cách đẹp: mặt kim loại mờ dần, các cạnh tròn lại, còn viên sapphire hay ruby ở giữa vẫn sáng. Đó là lý do nhiều người chọn nạm chìm cho nhẫn muốn đeo cả đời. Nếu bạn thích vẻ bóng như mới, hãy chuẩn bị đánh bóng định kỳ và nhờ thợ kiểm mép giữ đá mỗi lần làm. Giữa hai lần đánh bóng, lau nhẹ bằng khăn đánh bóng kim loại chuyên dụng là đủ giữ mặt nhẫn sáng mà không mài mòn mép giữ đá.
Vì mặt đá nạm chìm nằm ngang mặt kim loại, cả hai cùng chịu cọ xát khi đeo. Kim loại mềm hơn đá nên xước nhanh hơn. Sau vài năm, mặt nhẫn bóng có thể đầy vết xước mảnh, còn đá cứng như sapphire vẫn sáng. Nhiều người chọn bề mặt mờ, chải xước sẵn cho nhẫn nạm chìm để vết xước mới ít lộ hơn.
Khi đánh bóng lại nhẫn để xoá xước, thợ mài đi một lớp kim loại mỏng. Đánh bóng nhiều lần có thể làm mép kim loại quanh đá mỏng đi, và đá trông như nhô lên cao hơn, hoặc lực giữ đá yếu đi. Vì vậy với nhẫn nạm chìm, đánh bóng lại nên vừa phải, và nên nhờ thợ kiểm mép giữ đá sau mỗi lần đánh bóng.
Với đá có độ cứng khoảng 7 như thạch anh, garnet, mặt đá cũng xước dần do bụi cát. Mặt đá xước làm đá trông mờ. Thợ mài đá có thể đánh bóng lại mặt đá, nhưng với đá đã nạm chìm, việc này khó hơn nhiều so với đá nạm chấu, có khi phải tháo đá.
Nạm chìm trên nhẫn nam và nhẫn cưới
Nhẫn nam có đá màu hay dùng nạm chìm vì nét gọn, đá không nổi bật quá mức, và gần như không vướng khi làm việc. Một viên sapphire xanh hoặc ruby nhỏ nạm chìm ở giữa nhẫn trơn bản to là kiểu tối giản được nhiều người chọn. Với người làm việc văn phòng hay làm nghề cần dùng tay nhiều, đây là kiểu nhẫn đá ít phải lo nhất.
Nhẫn cưới có đá màu cũng hợp nạm chìm. Ba viên đá nhỏ nạm chìm cách đều trên nhẫn cưới tạo điểm màu kín đáo mà không cọ vào nhẫn đính hôn bên cạnh. Với đôi nhẫn cưới, có thể dùng cùng loại đá cho cả hai chiếc, hoặc mỗi người một màu đá mình thích.
Khi đặt nhẫn nạm chìm, hãy hỏi độ dày thân nhẫn tại vị trí đặt đá và cỡ đá tối đa phù hợp. Thợ có kinh nghiệm sẽ cân đối giữa cỡ đá bạn muốn và lượng kim loại cần thiết để giữ đá chắc. Nếu bản nhẫn bạn thích quá mỏng cho cỡ đá mong muốn, có thể chọn đá nhỏ hơn hoặc chuyển sang bao viền thấp.
Kiểm và giữ nhẫn nạm chìm
Nạm chìm ít phải sửa, nhưng vài thói quen kiểm giúp phát hiện sớm khi có gì bất thường.
- Nhìn kỹ vòng kim loại mỏng ôm quanh mép đá; vòng này phải liền, đều, không có đoạn bị mài mất hay hở.
- Dùng móng tay đẩy nhẹ đá; đá không được xoay hay lún xuống.
- Rửa bằng nước ấm và xà phòng dịu; với nạm chìm, bụi chủ yếu đọng ở mặt dưới lỗ, chải nhẹ phía trong nhẫn.
- Nếu nhẫn bị va mạnh làm thân nhẫn móp gần chỗ đá, mang đi kiểm ngay; thân móp có thể làm lỗ biến dạng và đá lỏng.
- Khi đánh bóng lại nhẫn, nhắc thợ chú ý mép quanh đá và kiểm lực giữ đá sau khi làm.
- Khi sửa size, hỏi thợ có cần tháo đá không; với đá cứng nạm chìm xa chỗ cắt, thường không cần.
Nhẫn nạm chìm làm đúng có thể đeo nhiều năm mà không cần siết đá lần nào. Phần lớn công chăm sóc là giữ mặt kim loại và mép giữ đá không bị mài quá mỏng.
Các biến thể trang trí của nạm chìm
Nạm chìm có vài biến thể mà bạn có thể gặp ở tiệm. Biến thể hay thấy nhất là nạm chìm có khắc hình sao: quanh miệng lỗ, thợ khắc những đường toả ra như tia sáng, tạo cảm giác viên đá nhỏ đang lấp lánh giữa một ngôi sao kim loại. Các đường khắc này cũng giúp đẩy kim loại lên mép đá, nên vừa trang trí vừa góp phần giữ đá.
Một biến thể khác là nạm chìm rải rác: nhiều viên đá nhỏ cỡ khác nhau được nạm chìm ngẫu nhiên trên bề mặt nhẫn hay mặt dây, tạo hiệu ứng như bầu trời sao. Kiểu này hợp với đá màu nhiều sắc, ví dụ sapphire hồng, vàng, xanh rải trên nền vàng trắng chải mờ.
Cũng có kiểu nạm chìm trên mặt cong, như đá nạm dọc thân nhẫn tròn. Kiểu này khó hơn vì lỗ phải khoan vuông góc với bề mặt cong, và mỗi viên nằm ở một góc khác nhau. Khi chọn biến thể nào, hãy nhớ nguyên tắc chung vẫn giữ: đá phải cứng, kim loại phải đủ dày tại chỗ đặt đá.
Câu nên hỏi khi đặt nhẫn nạm chìm
Nạm chìm là kiểu cần tính toán trước, vì khó thay đổi sau khi đã khoan lỗ. Vài câu hỏi giúp bạn và thợ thống nhất.
- Thân nhẫn dày bao nhiêu tại vị trí đặt đá, có đủ để đá chìm hẳn và giữ chắc không?
- Cỡ đá tối đa nên dùng với độ dày và bản nhẫn này là bao nhiêu?
- Viên đá định dùng có chịu được lực miết không, có điểm yếu nào cần lưu ý không?
- Bề mặt nhẫn làm bóng hay chải mờ; kiểu nào giúp vết xước ít lộ hơn?
- Sau này đánh bóng lại thì mép giữ đá có bị ảnh hưởng không, cần lưu ý gì?
- Nếu đá mẻ khi nạm, xử lý thế nào và ghi vào biên nhận ra sao?
Với nhẫn đôi, hãy hỏi thêm về việc dùng cùng một cỡ đá cho hai chiếc có bản khác nhau, vì nhẫn nữ bản nhỏ có thể không đủ dày cho cỡ đá của nhẫn nam.
Câu hỏi thường gặp
Nạm chìm và nạm bao viền khác nhau thế nào?
Bao viền dựng một vành kim loại riêng quanh đá rồi miết mép vành vào. Nạm chìm khoét lỗ trên khối kim loại có sẵn và miết chính mép lỗ đó lên đá. Nạm chìm cho đá nằm ngang mặt kim loại, còn bao viền thường để đá nhô cao hơn.
Đá nạm chìm có kém sáng không?
Có, so với nạm chấu, vì ánh sáng chủ yếu vào từ mặt trên. Đá màu đậm như ruby, sapphire xanh vẫn giữ màu rõ; đá màu nhạt có thể trông tối hơn. Nếu bạn muốn đá thật sáng, chấu hoặc bao viền đáy hở là lựa chọn tốt hơn.
Có nạm chìm được đá lớn không?
Có thể, nhưng cần khối kim loại rất dày để chứa đá và giữ đá chắc. Trên thực tế, nạm chìm phổ biến nhất với đá nhỏ đến vừa. Với đá lớn, bao viền hoặc chấu thường hợp lý hơn.
Nhẫn nạm chìm có sửa size được không?
Thường được, nhất là khi đá nằm ở mặt trên và chỗ cắt nằm phía dưới. Nếu đá nạm chìm chạy quanh vòng nhẫn, sửa size khó hơn vì uốn thân nhẫn có thể làm biến dạng lỗ đá.
Đá nạm chìm bị rơi có thay được không?
Được. Thợ làm sạch lỗ, có thể khoét lại rãnh, đặt đá mới cùng cỡ và miết lại. Nếu mép kim loại quanh lỗ đã mỏng do đánh bóng nhiều lần, thợ có thể cần bồi thêm kim loại trước khi nạm.
Nạm chìm có hợp nhẫn nữ không?
Hợp. Nạm chìm không chỉ dành cho nhẫn nam; nhẫn nữ bản vừa với một vài đá màu nạm chìm tạo vẻ hiện đại, tối giản, rất hợp đeo đi làm. Nhẫn cần đủ dày tại chỗ đặt đá.