Nạm ray, có nơi gọi là nạm rãnh, là kiểu xếp một hàng đá giữa hai vách kim loại song song, đá được giữ ở mép trên của hai vách và không có chấu nhô lên. Mặt nhẫn vì thế phẳng, ít vướng, hợp nhẫn đeo hằng ngày, nhẫn nam và nhẫn cưới có đá.
Với đá màu, nạm ray hay dùng cho ruby, sapphire, emerald dáng vuông, chữ nhật hoặc tròn nhỏ. Kiểu này cần các viên đá có cỡ rất đều và có một điểm yếu ít người biết: uốn vòng nhẫn khi sửa size có thể làm hai vách giãn ra. Bài cũng nói về nạm không chấu, một kiểu xếp đá vuông sát nhau mà không thấy kim loại ở mặt trên.
Nạm ray giữ đá như thế nào
Nạm ray có từ khá lâu trong nghề kim hoàn và được dùng nhiều cho nhẫn cưới, nhẫn kỷ niệm có hàng đá. Ở Việt Nam, người bán hay gọi đơn giản là “nhẫn hàng đá” hay “nhẫn đính đá rãnh”, nên khi trao đổi, bạn có thể mô tả bằng hình ảnh: hàng đá nằm giữa hai bờ kim loại, không thấy chấu. Mô tả rõ giúp hai bên hiểu nhau đúng kiểu nạm ngay từ đầu, tránh nhầm với nạm hạt một hàng hay chấu chung, hai kiểu nhìn từ xa khá giống.
Thợ tạo hai vách kim loại song song, ở mặt trong mỗi vách khoét một rãnh nhỏ chạy dọc. Các viên đá được xếp liền nhau, đai đá nằm gọn trong hai rãnh. Sau đó, mép trên của hai vách được ép nhẹ vào trong để khoá cả hàng đá. Mỗi viên đá vừa được hai vách giữ, vừa tựa vào viên bên cạnh.
Vì đá nằm khít nhau trong một rãnh chung, nạm ray đòi hỏi các viên đá có cùng đường kính hoặc cùng chiều rộng, cùng độ dày đai. Một viên lớn hơn một chút sẽ làm vách giãn, viên nhỏ hơn một chút sẽ lỏng. Do đó đá cho nạm ray thường là đá mài theo cỡ chuẩn, gọi là đá calibre, và đá tổng hợp hay được dùng vì dễ có cỡ đều.
Đá dáng vuông, chữ nhật như princess hay baguette xếp sát nhau tạo một dải màu liền mạch, rất hợp với đá màu đậm. Đá tròn cũng nạm ray được, nhưng giữa các viên tròn sẽ có khoảng trống nhỏ và mặt nhẫn trông lấm tấm hơn.
Nạm ray so với chấu và pavé
Ba kiểu này hay được dùng cho nhẫn có một hàng đá. Bảng so sánh ở góc người đeo.
| Tiêu chí | Nạm ray | Chấu chung | Pavé |
|---|---|---|---|
| Mặt nhẫn | Phẳng, không gờ | Có đầu chấu nhô | Có hạt kim loại nhỏ |
| Độ vướng | Thấp | Vừa đến cao | Vừa |
| Bảo vệ mép đá | Cao | Thấp | Thấp |
| Độ sáng | Vừa | Cao | Cao |
| Yêu cầu cỡ đá | Rất đều | Khá đều | Có thể khác cỡ |
| Sửa size | Khó, rủi ro lỏng đá | Vừa | Khó nếu đá chạy quanh vòng |
| Vệ sinh | Bụi dễ đọng trong rãnh | Dễ | Bụi đọng giữa các hạt |
Nạm ray đặc biệt hợp với người làm việc tay chân, chăm con nhỏ, đeo găng tay thường xuyên, vì mặt nhẫn ít móc và đá được hai vách che.
Điểm cần cân nhắc là độ sáng: vì hai vách che hai bên, đá nạm ray nhận ánh sáng chủ yếu từ mặt trên và trông hơi tối hơn cùng viên đá nạm chấu. Với đá màu đậm như ruby, sapphire xanh, khác biệt này ít thấy; với đá màu nhạt, có thể rõ hơn.
Đá màu nào hợp nạm ray
Ruby và sapphire. Cứng, dai, dễ có cỡ đều; đây là đá màu phổ biến nhất cho nạm ray. Nhẫn ray sapphire xanh hoặc ruby đỏ là kiểu cổ điển.
Emerald dáng chữ nhật. Đẹp trên nạm ray vì dáng chữ nhật xếp liền mạch. Tuy vậy, emerald có vết nứt nên lực ép của vách cần nhẹ tay, và nhẫn khó sửa size an toàn.
Spinel, tsavorite, garnet nhỏ. Đủ cứng và đủ dai cho nạm ray. Garnet đỏ đậm xếp hàng có thể trông tối, nên chọn tông sáng hơn.
Đá mềm thì không nên. Opal, ngọc lam, đá mặt trăng không hợp nạm ray vì lực ép của vách và vì khó có cỡ đều.
Đá tổng hợp. Ruby, sapphire tổng hợp cho cỡ và màu đều, rất hợp nạm ray. Ghi rõ tổng hợp trên giấy kèm theo.
Đá phối hai màu. Nạm ray cho phép xếp xen kẽ hai màu đá cùng cỡ, ví dụ ruby và sapphire trắng, tạo nhịp màu đều đặn. Các viên phải cùng độ dày đai để mặt hàng đá phẳng; hãy nhờ thợ kiểm kỹ trước khi xếp.
Nạm không chấu: đá vuông xếp sát nhau
Nạm không chấu, tên tiếng Anh là invisible setting, là kiểu xếp các viên đá vuông sát nhau thành một mảng liền, nhìn từ trên không thấy kim loại giữa các viên. Mỗi viên đá được mài một rãnh nhỏ ở phần dưới đai, rồi trượt vào một khung kim loại dạng lưới nằm khuất bên dưới. Kiểu này cho một mặt màu liền mạch, hay gặp với ruby và sapphire vuông nhỏ.
Kỹ thuật này đòi hỏi tay nghề cao và đá được mài riêng cho việc nạm. Điểm yếu là các viên đá chỉ được giữ bằng rãnh nhỏ bên dưới; khi một viên bị va bật ra, các viên bên cạnh có thể lỏng theo. Sửa một món nạm không chấu tốn công và không phải tiệm nào cũng làm được.
Nếu bạn gặp món nạm không chấu, hãy hỏi người bán ai sẽ sửa nếu rơi đá, và có thay được đá cùng cỡ, cùng màu không. Món này đẹp nhưng hợp đeo dịp hơn đeo hằng ngày, nhất là với người hay làm việc tay chân.
Một cách phân biệt nhanh nạm không chấu với nạm ray: nhìn từ trên xuống, nạm ray luôn thấy hai đường vách kim loại chạy dọc hai bên hàng đá, còn nạm không chấu chỉ thấy viền kim loại quanh cả mảng đá, các viên bên trong chạm sát nhau không có kim loại xen giữa. Lật món lên nhìn mặt dưới, nạm không chấu có khung lưới kim loại đỡ từng viên.
Sửa size nhẫn nạm ray: rủi ro thật
Khi sửa size, thợ thường cắt vòng nhẫn ở phía dưới rồi thêm hoặc bớt kim loại, hoặc kéo giãn, nén vòng nhẫn. Với nhẫn nạm ray mà hàng đá chạy qua một phần vòng, việc uốn vòng làm thay đổi độ cong của hai vách. Vách hơi giãn ra thì đá lỏng; vách bị nén lại thì đá có thể bị ép, với đá giòn có thể mẻ.
Nhẫn nạm ray chạy quanh toàn bộ vòng, kiểu nhẫn eternity, gần như không sửa size được theo cách thông thường; muốn đổi cỡ thường phải làm vỏ mới và nạm lại đá. Vì vậy với nhẫn nạm ray, đo size chính xác ngay từ đầu quan trọng hơn hẳn các kiểu nhẫn khác.
Nếu nhất định cần sửa, hãy hỏi thợ có nạm lại hàng đá sau khi sửa không, có kiểm từng viên không, và ai chịu trách nhiệm nếu đá lỏng hay mẻ. Với đá nhạy nhiệt trong hàng ray, việc tháo đá trước khi hàn càng cần thiết.
Đeo và giữ nhẫn nạm ray
Nạm ray bền, nhưng vài thói quen giúp nhẫn giữ được dáng và đá không lỏng sau nhiều năm.
- Rửa định kỳ bằng nước ấm, xà phòng dịu và bàn chải mềm, chải dọc theo rãnh để lấy bụi, kem dưỡng đọng giữa đá và vách.
- Tránh dùng nhẫn để nạy, bẩy vật cứng; lực tác động lên vòng nhẫn có thể làm vách giãn.
- Không đeo nhẫn khi tập tạ, chơi thể thao cầm vợt, cầm gậy; lực siết lặp lại có thể làm vòng nhẫn biến dạng nhẹ.
- Kiểm bằng cách nhìn nghiêng dọc hàng đá xem có viên nào cao hơn, thấp hơn hay nghiêng không.
- Nghe tiếng lạch cạch khi lắc nhẹ; một viên lỏng trong hàng ray thường kêu rõ.
- Mang đến tiệm kiểm mỗi năm một lần nếu đeo hằng ngày.
Phát hiện sớm một viên lỏng giúp tránh mất đá và tránh để viên lỏng cọ làm mòn vách, kéo theo các viên bên cạnh.
Nạm ray trên nhẫn nam, nhẫn cưới và lắc tay
Nhẫn nam có đá màu hay dùng nạm ray vì mặt nhẫn phẳng, đường nét gọn và đá ít lộ. Một hàng ba đến năm viên sapphire xanh hoặc ruby nhỏ nạm ray trên nhẫn bản vừa là kiểu được nhiều người chọn khi muốn có màu đá mà không quá nổi. Với nhẫn nam, vách kim loại thường làm dày hơn để chịu va chạm tốt hơn.
Nhẫn cưới có đá màu cũng hay dùng nạm ray, nhất là khi muốn đeo hằng ngày cạnh nhẫn đính hôn. Mặt phẳng của nhẫn ray không cọ vào ổ đá của nhẫn bên cạnh, giảm mòn cho cả hai. Đây là chi tiết đáng nghĩ tới nếu bạn định đeo hai nhẫn chồng nhau.
Trên lắc tay, nạm ray được dùng ở dạng từng đoạn ngắn nối với nhau bằng bản lề, hoặc ở vòng cứng. Lắc tay chịu va chạm nhiều ở cổ tay, nên nạm ray bảo vệ đá tốt hơn chấu. Tuy vậy, các đoạn nối là điểm cần kiểm thường xuyên, vì bản lề mòn có thể làm đoạn vách biến dạng.
Kiểm một món nạm ray khi nhận hàng
Khi nhận món mới, vài phút kiểm giúp bạn phát hiện những lỗi khó thấy về sau.
- Nhìn nghiêng dọc hàng đá dưới ánh sáng: mặt các viên đá phải nằm trên cùng một mặt phẳng, không viên nào nhô cao hay lún thấp.
- Nhìn từ trên xuống: khe giữa các viên đá đều nhau, không có viên nào lệch ra khỏi hàng.
- Xem mép trên của hai vách: phải ôm đều lên đai đá suốt chiều dài hàng, không có đoạn hở.
- Lắc nhẹ món gần tai, nghe tiếng lạch cạch.
- So màu các viên đá dưới ánh sáng ban ngày; một viên lệch màu rõ trong hàng ray rất dễ thấy khi đeo.
- Hỏi và ghi lại cỡ đá, loại đá để sau này thay đá có thông tin chính xác.
Một hàng ray làm kỹ trông như một dải màu liền, đều. Nếu nhìn thấy viên nghiêng hay khe hở ngay khi nhận, đừng ngại đề nghị sửa trước khi mang về.
Câu hỏi thường gặp
Nạm ray và nạm rãnh có phải là một không?
Phải. Đây là hai cách gọi tiếng Việt cho cùng một kiểu nạm mà tiếng Anh gọi là channel setting: đá xếp thành hàng giữa hai vách kim loại song song. Một số tiệm còn gọi là “nạm đường ray”.
Nạm ray có giữ đá chắc hơn chấu không?
Với đá nhỏ xếp hàng, nạm ray thường chắc và bảo vệ mép đá tốt hơn chấu chung, vì đá được che bởi hai vách. Tuy vậy, nếu vách bị giãn do va mạnh hay sửa size, cả hàng đá có thể lỏng.
Có nạm ray được đá tròn không?
Được. Đá tròn nạm ray tạo một hàng chấm đá có khoảng trống nhỏ giữa các viên. Đá vuông hay chữ nhật cho dải màu liền hơn. Chọn theo thẩm mỹ bạn thích.
Nhẫn nạm không chấu có đeo hằng ngày được không?
Được, nhưng rủi ro cao hơn các kiểu khác. Một cú va có thể làm một viên bật ra và kéo các viên bên cạnh lỏng theo. Người đeo nhẫn nhiều nên cân nhắc, và nên biết trước nơi có thể sửa.
Rơi một viên trong hàng ray có thay được không?
Thường thay được nếu tìm được viên cùng cỡ, cùng màu, cùng kiểu mài. Thợ mở vách ở đoạn đó, đặt đá mới và ép lại. Khó nhất là tìm viên khớp màu; đá tổng hợp dễ khớp hơn đá tự nhiên.
Vì sao nhẫn nạm ray hay đọng bẩn?
Rãnh giữa đá và vách tạo những khe nhỏ nơi xà phòng, kem dưỡng, bụi bám vào. Lâu ngày đá trông tối đi. Chải dọc rãnh bằng bàn chải mềm với nước ấm và xà phòng dịu là đủ để làm sạch.