Với trẻ nhỏ, trang sức đá tháng sinh an toàn nhất là món không đeo thường xuyên: một món được tặng để cất làm kỷ niệm, chỉ đeo ngắn khi có người lớn trông, và để dành cho bé đeo khi đủ lớn. Với trẻ dưới ba tuổi, hầu hết khuyến cáo an toàn đều nhấn mạnh rủi ro hóc vật nhỏ và vướng dây quanh cổ, nên dây chuyền và món có đá nhỏ dễ rơi không nên đeo cho bé ngủ hay chơi một mình.
Ở Việt Nam, trang sức cho bé là món quà rất quen dịp đầy tháng, thôi nôi, sinh nhật. Gắn thêm một viên đá tháng sinh giúp món quà có câu chuyện riêng. Bài này đi qua chuyện chọn món theo độ tuổi, chọn loại đá, những rủi ro cần tránh và cách giữ món đồ cho đến khi bé lớn. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ nhi khoa; khi có thắc mắc về an toàn hay dị ứng, hãy hỏi bác sĩ của bé.
Rủi ro thật cần biết trước khi tặng
Rủi ro lớn nhất với trẻ nhỏ là hóc. Một viên đá rơi khỏi ổ, một hạt trên lắc tay, một chốt bông tai đều là vật nhỏ trẻ có thể cho vào miệng. Đá tháng sinh trên trang sức trẻ em thường là viên nhỏ, nạm chấu mảnh, nên khả năng rơi cao hơn so với trang sức người lớn. Đó là lý do món có đá nên được kiểm tra trước mỗi lần đeo và không để bé tự chơi với nó.
Rủi ro thứ hai là vướng. Dây chuyền quanh cổ có thể mắc vào song cũi, góc giường hay đồ chơi; lắc tay quá rộng có thể vướng ngón tay. Nhiều tổ chức an toàn trẻ em khuyên không cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đeo dây chuyền, nhất là khi ngủ. Với bông tai, chốt nhọn có thể cào da hay đâm vào tai khi bé nằm nghiêng.
Rủi ro thứ ba là da và kim loại. Một số người dị ứng với niken có trong một số hợp kim. Với trẻ nhỏ, nên chọn kim loại được ghi rõ thành phần, và theo dõi da chỗ đeo. Nếu thấy đỏ, ngứa, nổi mẩn, tháo ngay và hỏi bác sĩ.
Món nào hợp với độ tuổi nào
Bảng dưới là gợi ý chung để cha mẹ, ông bà cân nhắc. Mỗi bé phát triển khác nhau; người chăm bé là người quyết định cuối cùng.
| Độ tuổi | Món phù hợp | Cách dùng an toàn |
|---|---|---|
| Sơ sinh đến khoảng 1 tuổi | Món kỷ niệm để cất: mặt dây nhỏ, nhẫn nhỏ, lắc tay | Không đeo khi ngủ, không đeo khi không có người lớn; chủ yếu cất làm kỷ niệm |
| Khoảng 1 đến 3 tuổi | Lắc tay vừa cổ tay, khoá chắc, đá nạm bao viền | Đeo ngắn dịp lễ, chụp ảnh; tháo khi chơi, ngủ, tắm |
| Khoảng 3 đến 6 tuổi | Bông tai nụ chốt vặn có đầu tròn nếu bé đã xỏ lỗ, lắc tay | Kiểm đá và khoá trước khi đeo; dạy bé không cho vào miệng |
| Từ khoảng 6 tuổi | Mặt dây ngắn, nhẫn nhỏ, bông tai nụ | Bé tự đeo được nhưng người lớn vẫn kiểm định kỳ |
Mốc tuổi trong bảng chỉ là ước lượng. Điều quan trọng hơn tuổi là bé còn hay cho đồ vào miệng không, bé có hiểu và nhớ lời dặn không, và có người lớn ở bên khi bé đeo không.
Với nhiều gia đình, cách dễ nhất là coi món đá tháng sinh tặng dịp đầy tháng như một kỷ vật: cất trong hộp, lấy ra chụp ảnh mỗi dịp sinh nhật, và trao cho con khi con đủ lớn để tự đeo.
Chọn đá và kiểu nạm cho món của bé
Chọn đá bền nếu món sẽ được đeo. Ruby, sapphire, spinel và các đá tổng hợp cùng loại cứng và dai, ít nứt mẻ. Garnet, thạch anh tím, citrine cũng ổn. Opal, ngọc trai, ngọc lam, emerald hợp món cất làm kỷ niệm hơn món đeo.
Nạm bao viền hoặc nạm chìm. Hai kiểu này ôm đá kín, ít chấu nhô ra, nên ít vướng vào quần áo, tóc và ít làm đá rơi. Nạm chấu mảnh đẹp nhưng không hợp đồ trẻ em.
Đá không quá nhỏ, không quá to. Đá quá nhỏ trên chấu mảnh dễ rơi; đá quá to làm món nặng và dễ va. Một viên vừa phải, nạm sâu, là lựa chọn cân bằng.
Mặt món nhẵn, không cạnh sắc. Sờ quanh viền, mặt sau và khoá xem có chỗ nào sắc, nhọn hay gồ ghề có thể cào da bé không.
Khoá chắc nhưng người lớn mở được nhanh. Khoá phải đủ chắc để không tự bung, nhưng người lớn phải mở được nhanh nếu cần tháo gấp.
Kiểm món trước mỗi lần cho bé đeo
Một lượt kiểm ngắn trước khi đeo giúp phát hiện sớm những chỗ có thể gây nguy hiểm.
- Nhìn từng viên đá xem có còn đủ, có lỏng không; lắc nhẹ món gần tai, nghe tiếng lạch cạch là dấu hiệu đá lỏng.
- Kiểm chấu hoặc viền giữ đá xem có bị bẻ cong, mòn hay hở không.
- Mở và đóng khoá vài lần xem khoá còn chắc.
- Kéo nhẹ các mắt nối của lắc tay xem có mắt nào hở.
- Đeo thử và xem độ rộng: lắc tay nên vừa đủ để không tuột qua bàn tay nhưng không bó chặt cổ tay.
- Sau khi tháo, kiểm lại một lần nữa; nếu thấy thiếu đá, tìm ngay quanh chỗ bé chơi.
Nếu phát hiện đá lỏng hay khoá yếu, ngừng cho bé đeo cho đến khi tiệm sửa xong. Đây là việc nhỏ nhưng không nên trì hoãn.
Người trông bé, như ông bà hay người giúp việc, cũng nên biết những bước kiểm này. Một dòng ghi chú dán trong nắp hộp trang sức giúp ai lấy món ra cho bé đeo cũng nhớ kiểm trước.
Tặng đá tháng sinh cho bé như một kỷ vật
Nhiều gia đình chọn cách tặng mà không cần bé đeo ngay. Một chiếc nhẫn nhỏ hay mặt dây gắn đá tháng sinh, cất trong hộp có ghi ngày sinh của bé, tên đá và lời chúc của người tặng, có thể trở thành kỷ vật được giữ nhiều năm. Khi bé lớn, món đó có thể được đeo nguyên dạng, hoặc mang đến tiệm để chuyển viên đá sang một món vừa với người lớn.
Nếu muốn món đi theo bé lâu dài, hãy chọn viên đá bền và kích thước hợp với trang sức người lớn, còn phần kim loại làm nhỏ cho vừa bé. Về sau, thợ chỉ cần gỡ đá ra và làm vỏ mới. Việc này dễ hơn nhiều so với cố nới rộng một món làm cho trẻ con.
Giấy kèm theo nên ghi rõ tên khoáng vật, đá tự nhiên hay tổng hợp, có xử lý gì không. Hai mươi năm sau, thông tin này giúp người thợ biết cách làm việc với viên đá, và giúp bé hiểu món quà của mình.
Cất giữ món trang sức của bé cho đến khi bé lớn
Trang sức trẻ em thường bị thất lạc vì nhỏ, ít đeo và dễ bị cất lẫn. Vài thói quen giúp món đồ còn nguyên vẹn qua nhiều năm.
- Mỗi món một túi vải hoặc ngăn hộp riêng, có ghi tên bé và tên đá.
- Cất ở chỗ trẻ không với tới, không để trong ngăn kéo đồ chơi hay giỏ đồ của bé.
- Tránh để nơi ẩm, nóng; với đá nhạy nhiệt như opal hay ngọc trai, tránh để gần cửa sổ nắng.
- Chụp ảnh từng món kèm giấy tờ, lưu cùng ảnh của bé để dễ tìm lại thông tin.
- Mỗi năm, lấy ra một lần, lau nhẹ và kiểm chấu, khoá.
- Nếu món được ông bà hay người thân tặng, ghi lại tên người tặng và dịp tặng; đây là phần làm nên giá trị kỷ niệm.
Món đá tháng sinh của bé không cần đắt hay lớn. Một món được giữ cẩn thận, có câu chuyện rõ ràng, thường được trân trọng hơn nhiều so với một món đẹp nhưng không ai còn nhớ nguồn gốc.
Đá tháng sinh nào hợp món bé đeo, món nào nên cất
Dựa trên độ bền phổ thông của từng loại đá, bảng dưới gợi ý cách dùng cho món của bé. Đây là gợi ý chung, không thay việc kiểm từng món cụ thể.
| Tháng | Đá | Hợp bé đeo (có người lớn trông) | Hợp cất làm kỷ niệm |
|---|---|---|---|
| 1, 2 | Garnet, thạch anh tím | Được, nạm bao viền | Được |
| 3 | Aquamarine, huyết thạch | Được | Được |
| 4 | Kim cương hoặc đá không màu bền | Được | Được |
| 5 | Emerald | Không nên | Hợp hơn |
| 6 | Ngọc trai, đá mặt trăng, alexandrite | Alexandrite được; ngọc trai, đá mặt trăng không nên | Cả ba |
| 7, 9 | Ruby, sapphire | Được, bền nhất | Được |
| 8 | Peridot, spinel, sardonyx | Spinel, sardonyx được; peridot cẩn thận | Cả ba |
| 10 | Opal, tourmaline | Tourmaline được; opal không nên | Cả hai |
| 11 | Topaz, citrine | Citrine được; topaz cẩn thận vì cát khai | Cả hai |
| 12 | Ngọc lam, zircon, tanzanite | Cẩn thận với cả ba | Hợp hơn |
“Được” ở đây chỉ nói về độ bền của đá, không có nghĩa món đó an toàn để bé đeo một mình. Những điều về hóc, vướng và kim loại ở các mục trên vẫn áp dụng cho mọi loại đá.
Tặng cho bé lớn hơn: khi trẻ tự chọn đá của mình
Với trẻ đã đi học, đá tháng sinh có thể trở thành một chủ đề thú vị để trò chuyện. Cho bé xem hình các loại đá, kể chuyện vì sao mỗi tháng có một đá, rồi để bé chọn màu bé thích trong số đá của tháng mình. Nhiều trẻ thích biết rằng đá tháng mình có nhiều màu, như sapphire hay tourmaline, và tự chọn màu cho món đầu tiên của mình.
Ở tuổi này, bé cần học vài điều giữ đồ cơ bản: tháo món trang sức trước khi chơi thể thao, bơi, tắm; cất vào hộp riêng chứ không bỏ túi quần; báo người lớn khi thấy đá lỏng hay mất đá. Những thói quen nhỏ này giúp món đồ bền và cũng dạy bé biết quý đồ của mình.
Với trẻ ở tuổi đi học, trang sức đeo đến trường còn phụ thuộc vào quy định của từng trường. Hãy hỏi trước để món quà không bị gửi lại hay làm bé khó xử.
Câu hỏi thường gặp
Bé sơ sinh có nên đeo lắc tay đá tháng sinh không?
Với trẻ sơ sinh, nhiều khuyến cáo an toàn khuyên hạn chế đeo trang sức vì rủi ro hóc và vướng. Nếu gia đình muốn đeo trong dịp lễ, chỉ đeo ngắn khi có người lớn bên cạnh, tháo ngay sau đó, và không bao giờ để bé ngủ với lắc tay hay dây chuyền.
Có nên xỏ lỗ tai cho bé để đeo bông tai đá tháng sinh?
Đây là quyết định của gia đình và nên được bàn với bác sĩ hoặc nơi xỏ lỗ có kinh nghiệm với trẻ. Nếu bé đã xỏ lỗ, chọn bông tai nụ nhỏ, chốt vặn hoặc chốt có đầu tròn, kim loại ghi rõ thành phần, và kiểm tai bé thường xuyên.
Đá tháng sinh của bé là opal hay ngọc trai thì làm sao?
Hai loại này mềm và cần giữ kỹ, nên hợp món cất làm kỷ niệm hơn món bé đeo. Nếu muốn bé đeo, có thể chọn đá cùng tháng bền hơn như tourmaline cho tháng 10, alexandrite cho tháng 6, hoặc chờ đến khi bé lớn mới đeo món opal, ngọc trai.
Làm sao biết kim loại có hợp với da bé?
Hỏi người bán thành phần kim loại và tránh hợp kim có niken nếu gia đình có người dị ứng. Khi bé đeo lần đầu, theo dõi da chỗ tiếp xúc. Nếu có đỏ, ngứa, nổi mẩn, tháo ngay và hỏi bác sĩ của bé.
Có nên khắc tên bé lên món trang sức?
Khắc tên hoặc ngày sinh ở mặt trong nhẫn, mặt sau mặt dây giúp món quà thêm ý nghĩa và dễ nhận ra nếu thất lạc. Với trẻ nhỏ đeo ra ngoài, một số gia đình chọn chỉ khắc chữ cái đầu hoặc ngày sinh để không lộ đầy đủ thông tin của bé.
Khi bé lớn, món trang sức nhỏ có sửa cho vừa được không?
Nhẫn có thể nới một mức nhỏ, lắc tay có thể nối thêm mắt, nhưng món quá nhỏ thường khó sửa. Cách bền hơn là gỡ viên đá ra và làm vỏ mới vừa với người lớn. Vì vậy, nếu muốn món theo bé lâu dài, hãy chọn viên đá đủ bền và cỡ hợp với trang sức người lớn ngay từ đầu.